SEN VIỆT

Sự dung túng nào trong tranh chấp tại chùa Trấn Quốc TP.HCM?

2011-08-30T08:49:00.000-07:00

Chùa Trấn Quốc, số 252 Ngô Gia Tự, P. 4, Q. 10, Tp. Hồ Chí Minh, do Hòa thượng Thích Giác Hải sáng lập và trụ trì từ trước giải phóng. Khi còn sinh tiền, Hòa thượng từng đảm nhiệm vai trò Trưởng Hệ phái Vĩnh Nghiêm, Thành viên HĐCM TW GHPGVN. Ngày 1/10/2008, Hòa thượng đã ký giấy giao quyền kế vị trụ trì chùa Trấn Quốc cho Đại đức Thích Giác Định, thế danh Chu Văn Đốc - đệ tử của Hòa thượng.

Chùa Trấn Quốc, Q.10, Tp. Hồ Chí Minh
Nhưng sau khi Hoà thượng viên tịch, cả ba ngôi chùa do Hoà thượng sáng lập và trụ trì (trong đó có chùa Trấn Quốc Q.10, chùa Giác Tâm Q.5, chùa Giác Hải Q. Bình Tân) đều xảy ra tranh chấp do một số người không được Hoà thượng Thích Giác Hải tín nhiệm giao quyền gây nên. Do tranh chấp ấy, Thành hội Phật giáo TP. Hồ Chí Minh có yêu cầu Hệ phái Vĩnh Nghiêm có ý kiến chỉ đạo cuối cùng để tiến hành việc bổ nhiệm theo luật định. Trước tiên, để ổn định những sinh hoạt Phật sự và an ninh trật tự tại chùa Trấn Quốc, chùa Giác Tâm toàn thể chư tôn đức trong Hệ phái Vĩnh Nghiêm đã tổ chức họp và thống nhất việc tuân thủ di ngôn của cố Hoà thượng Trưởng Hệ phái Vĩnh Nghiêm. Tiếp đó, ngày 11/05/2011, Hoà thượng Thích Đức Nghiệp, Trưởng Hệ phái Vĩnh Nghiêm đại diện cho chư tôn đức Tăng Ni Hệ phái Vĩnh Nghiêm ký văn bản đề cử trụ trì chùa Trấn Quốc cho Đại đức Thích Giác Định theo đúng quy trình bổ nhiệm trụ trì của Giáo hội, và các cơ quan ban ngành đoàn thể đã đồng thuận.

Nhưng HT. Thích Thiện Tánh, Phó Ban Thường trực BTS THPG cùng với thầy Thích Thanh Phong đã nhiều lần cản trở không tôn trọng di nguyện (bằng văn bản) của cố Hoà thượng Thích Giác Hải, cố tình gây rối loạn vụ việc, làm đảo lộn trật tự, tự ý sắp đặt mọi việc của Hệ phái Vĩnh Nghiêm theo ý mình, không coi lời của Hoà thượng Thích Đức Nghiệp và ý kiến chung của chư tôn đức trong Hệ phái Vĩnh Nghiêm ra gì. Cụ thể cố tình hoãn không bổ nhiệm cho Đại đức Thích Giác Định, dung dưỡng cho thầy Thích Giác Trí - người không được Hoà thượng Thích Giác Hải giao quyền, tự ý gây tranh chấp với Đại đức Thích Giác Định. Điều đáng nói, thầy Thích Giác Trí, không còn xứng đáng để đứng vào hàng ngũ tu sĩ Phật giáo, không ít lần Hoà thượng Thích Đức Nghiệp đã cảnh báo trục xuất khỏi chùa Trấn Quốc không cho làm tu sĩ. Hoà thượng nói, tổ chức nào cũng vậy, nếu có những kẻ gây hại, làm tổn hại đến uy tín của tổ chức thì phải khai trừ ra khỏi tổ chức.

Hệ phái Vĩnh Nghiêm là một Hệ phái lớn ở miền Nam, có trước cả Giáo hội Phật giáo Việt Nam, có nhiều đóng góp cho phong trào đấu tranh Phật giáo. Hoà thượng Trưởng Hệ phái Vĩnh Nghiêm bức xúc cho rằng quyết định của Hệ phái Vĩnh Nghiêm và của Hoà thượng đã không được tôn trọng. Không những thế Hoà thượng còn cho biết, Hoà thượng là Phó Thư ký Hội đồng Chứng minh của GHPGVN, Trưởng Hệ phái Vĩnh Nghiêm, Trụ trì Tổ đình Giác Minh thế mà khi Hoà thượng giao quyền quản lý chùa Giác Minh cũng bị Hoà thượng Thích Thiện Tánh và thầy Thích Thanh Phong ngăn cản, gây khó dễ. Đã vậy, thầy Thích Thanh Phong còn bảo Hoà thượng về làm trụ trì chùa Trấn Quốc đi, rồi sau đó Hoà thượng thấy ai được thì giao quyền trụ trì cho họ. Hoà thượng rất bất bình phản đối, vì nếu làm như vậy thì thầy Thanh Phong đã đẩy Hoà thượng vào chỗ bất nghĩa, không tôn trọng người bạn đồng tu là cố Hoà thượng Thích Giác Hải – Đệ tam Trưởng Hệ phái miền Vĩnh Nghiêm. Hoà thượng Thích Nhật Quang, Phó Ban Trị sự, kiêm Chánh Thư ký THPG TP. HCM cũng nói, chuyện nội bộ của Hệ phái Vĩnh Nghiêm họ đã đồng thuận rồi, chuyện nhà người ta người ta lo, mình còn can thiệp vào làm gì nữa.

Thế nhưng không hiểu do sự cố ý làm trái nào, Thành hội Phật giáo TP.HCM, cụ thể là Hoà thượng Thiện Tánh, người đã cầm những bằng chứng về thầy Thích Giác Trí đã cố tình tỏ ra như không biết đến điều này, dung túng cho điều sai trái. Trong khi đó lại đề nghị Hoà thượng Thích Đức Nghiệp rút hộ khẩu của Đại đức Thích Thông Bảo ở chùa Giác Minh, đồng thời cản trở việc bổ nhiệm trụ trì chùa Trấn Quốc cho thầy Thích Giác Định.

Thật là thương tâm cho Hệ phái Vĩnh Nghiêm, cho Hoà thượng cố Trưởng Hệ phái Thích Giác Hải, người từng ký giấy cho thầy Thích Thanh Phong trụ trì chùa Vĩnh Nghiêm (khi còn tranh chấp với thầy Thích Giác Dũng), nay được trả ơn như vậy. Và thật buồn thay cho Hoà thượng Thích Đức Nghiệp – Trưởng Hệ phái Vĩnh Nghiêm, muốn giao quyền cho đệ tử mà cũng chưa được. Thử hỏi, ngay cả Hoà thượng Thích Đức Nghiệp, Phó Thư ký HĐCM, Trưởng Hệ phái Vĩnh Nghiêm mà còn bị coi thường như vậy, thì những người như cố Hoà thượng Thích Giác Hải và những vị trụ trì trong Hệ phái Vĩnh Nghiêm còn có ý nghĩa gì trong con mắt của những người này? Điều đáng tiếc nhất là thầy Thích Thanh Phong là chức sắc của Hệ phái Vĩnh Nghiêm lại bắt tay với người ngoài để họ không tôn trọng Hệ phái Vĩnh Nghiêm, cụ thể là Hoà thượng Trưởng Hệ phái, gây bất bình cho toàn thể chư tôn đức Tăng Ni trong Hệ phái Vĩnh Nghiêm. Nhưng điều này lại còn có sự tiếp tay của thầy Thích Giác Dũng, người sau này đã về tiếp nhận Vĩnh Nghiêm thiền viện II tại nghĩa trang Vĩnh Nghiêm, đều là đất công của Hệ phái. Họ cùng ngồi và hưởng trên mồ hôi công sức của chư Tổ sư tiền bối Hệ phái Vĩnh Nghiêm nhưng họ không hề tỏ ra hổ thẹn với việc làm dung túng sai trái của mình.

Hoà thượng Thích Đức Nghiệp nói, tôi có nói rằng Hoà thượng Thiện Tánh không nên cùng thầy Thanh Phong dung dưỡng mà làm như vậy, thì Hoà thượng Thiện Tánh nói, vừa qua Phật tử họ kéo lên kiện ở Thành hội về thầy Thích Giác Định, nên chưa bổ nhiệm được. Hoà thượng Thích Đức Nghiệp nói ngay rằng, đó là những người đồng bóng, cúng bái do thầy Thích Giác Trí kéo đến chùa Trấn Quốc gây rối nhiều lần rồi, chứ Phật tử nào, có điệp quy từ Hoà thượng Thích Giác Hải không mà mạo nhận là Phật tử chùa Trấn Quốc, rồi kiếm cớ đó cản trở việc bổ nhiệm cho người ta.

Hoà thượng Đức Nghiệp còn cho biết: TT. Thích Như Thọ, Chánh Đại diện Phật giáo Quận 10, nói rằng, Khi Hoà thượng Thích Giác Hải ốm nằm trong viện, Hoà thượng Thiện Tánh vào thăm, Hòa thượng Thích Giác Hải đã gửi gắm Hoà thượng Thiện Tánh bổ nhiệm trụ trì chùa Trấn Quốc cho Đại đức Thích Giác Định sớm để Hòa thượng chứng kiến lễ bổ nhiệm mà vui vẻ phục hồi bệnh tật và sống thêm được vài năm nữa. Sau đó, Hoà thượng Thiện Tánh đã trực tiếp điện thoại chỉ đạo TT. Như Thọ, Chánh Ban Đại diện Phật giáo Quận 10 xúc tiến việc này. Thế mà nay HT. Thiện Tánh và thầy Thích Thanh Phong lại cố tình làm ngược lại.

Được biết cả HT. Thích Thiện Tánh và thầy Thích Thanh Phong đều vừa trúng cử HĐND TP. Hồ Chí Minh. Và vừa có quyền lực trong tay là họ lập tức thay đổi cách hành xử, o ép người khác một cách công khai, không giấu diếm. Cụ thể sau khi Hoà thượng Thích Đức Nghiệp đại diện Hệ phái ký giấy đề cử cho Đại đức Thích Giác Định, thầy Thanh Phong đã cảnh báo: “Đừng tưởng Hoà thượng ký giấy cho mà ngon, dù Hoà thượng ký nhưng ở trên người ta không đồng ý thì cũng chẳng làm gì được”. Ô hay ngôi chùa do chính Hoà thượng Thích Giác Hải bỏ tiền của công sức ra xây dựng từ trước giải phóng, Hoà thượng giao quyền kế vị trụ trì cho đệ tử của mình, được toàn bộ Hệ phái nhất trí đề cử vậy mà cái “ở trên” nào lại có quyền cản trở quyền và lợi ích hợp pháp được pháp luật bảo vệ này. Không lẽ do thầy Thanh Phong và HT. Thích Thiện Tánh vừa trúng cử HĐND. Sao thầy Thanh Phong và HT. Thích Thiện Tánh không thử nghĩ xem, việc đứng vào hàng ngũ HĐND để làm gì cho dân, để làm gì cho đạo pháp và dân tộc?

Trong vòng gần 3 năm nay, nhiều lần thầy Giác Trí gây rối và bị chính quyền địa phương lập biên bản. Tuy nhiên, chứng nào tật đó, vào ngày 12, 13 tháng 7 âm lịch, thầy Thích Giác Trí cho chở rất nhiều vàng mã về chùa để tố chức cúng, nhưng Ban đại diện Phật giáo Quận 10, Chính quyền Q.10 không cho phép thầy Giác Trí tự ý làm vậy vì thầy Giác Định mới là người quản lý chùa Trấn Quốc. Trước đó, các cơ quan làm việc tại chùa Trấn Quốc và thầy Giác Trí đã ký vào biên bản không tổ chức cúng lễ. Nhưng thầy Thích Giác Trí đã tự ý phá cửa chùa, rồi vào sáng ngày 12, gọi những người cúng lễ này đến và kéo lên Thành hội gây rối. Khi được hỏi vì sao đã ký biên bản không được tự ý cúng bái rồi mà vẫn còn kéo người tới, thì thầy Thích Giác Trí nói do Hoà thượng Thiện Tánh bảo cứ cúng không việc gì. “Chỉ đạo” này của HT. Thiện Tánh cũng được ghi vào biên bản của Chính quyền. Và cũng chính Hoà thượng Thiện Tánh lấy cớ này, bảo rằng “Phật tử chùa Trấn Quốc” kiện thầy Thích Giác Định nên không bổ nhiệm.

Vì cái “lý do” tự dựng ra này, ngày 18/8/2011, không rõ do ai chỉ đạo, Thành hội Phật giáo TP. HCM lại ra Công văn số 291/CV.THPG, do TT. Thích Minh Giác, Chánh văn phòng Thành hội ký, với nội dung hoãn bổ nhiệm trụ trì chùa Trấn Quốc, đi ngược lại với ý kiến trước đó của Thành hội và có ý phủ nhận ý kiến của Hoà thượng Trưởng Hệ phái Vĩnh Nghiêm.

Công văn này ghi một cách nhập nhèm, bất minh như sau: “Hiện nay, tình hình nội bộ chùa Trấn Quốc mất đoàn kết, hai tu sĩ nói trên thường xuyên làm đơn tố cáo lẫn nhau, vi phạm tinh thần lục hòa cộng trụ của Phật chế định, gây mất trật tự an ninh địa phương, gây ảnh hưởng xấu đến Phật giáo Quận 10. Chính quyền địa phương đã lập biên bản nhiều lần, do đó, việc bổ nhiệm trụ trì chùa Trấn Quốc chưa thực hiện được ở thời điểm này”. Nhẽ ra cần phải ghi rõ, do thầy Thích Giác Trí nhiều lần gây rối, bị chính quyền lập biên bản, thì lại ghi rằng “hai tu sĩ”, nhằm kéo Đại đức Thích Giác Định vào sự gây rối… để cản trở việc bổ nhiệm cho thầy Thích Giác Định.

Trong đơn kiến nghị gửi Thành hội Phật giáo TP. HCM, HT. Thích Đức Nghiệp viết: “Ngày 18/8/2011, Thành hội Phật giáo TP.HCM lại ra công văn số 291, do TT. Thích Minh Giác, Phó Thư ký, kiêm Chánh Văn phòng Thành hội ký với nội dung hoãn bổ nhiệm trụ trì chùa Trấn Quốc, đi ngược với ý kiến trước đó của Thành hội, muốn tiếp tục gây thêm những mâu thuẫn, tranh chấp kéo dài mà trước đây Chính quyền địa phương đã lập biên bản nhiều lần vì những sự lộn xộn ở chùa Trấn Quốc đều do thầy Thích Giác Trí (Vũ Trí Đức Tú) gây ra. Nếu có gì khúc mắc quý vị hãy trao đổi với tôi là người đang giữ cương vị Trưởng Hệ phái Vĩnh Nghiêm để cùng nhau giải quyết. Còn những ai dựng chuyện mâu thuẫn tại chùa Trấn Quốc để ngưng việc bổ nhiệm hợp pháp này lại là không căn cứ”.

Hoà thượng Thích Đức Nghiệp gửi đơn kiến nghị lên Thành hội Phật giáo TP. Hồ Chí Minh
Được biết, trước đó Thành hội Phật giáo hứa sẽ giải quyết 3 ngôi chùa của Hoà thượng Thích Giác Hải sau 49 ngày Hoà thượng viên tịch, nhưng rồi sau 100 ngày, lại đến giỗ đầu, rồi đến giỗ hết, nay đã gần 3 năm, thế mà vẫn cố tình bao che không chịu làm theo luật định, gây nên bao mâu thuẫn làm đình trệ Phật sự tại các ngôi chùa này và làm mất tín tâm của người Phật tử, chỉ vì HT. Thích Thiện Tánh và thầy Thanh Phong muốn sắp đặt cho những người mà Hoà thượng Thích Giác Hải không tin tưởng giao phó. Chỉ có 3 ngôi chùa mà cả một Thành hội (bị thao túng?) không làm được thì nói gì đến việc giúp dân, giúp nước và quản lý bao nhiêu tăng ni, tự viện khác.

Những Phật tử chùa Trấn Quốc thì bức xúc vì càng nhẫn nhịn thì họ càng ứng xử thô bạo, nên đòi đưa vụ kiện này đến tất cả các cấp có thẩm quyền cao nhất của Đảng, Nhà nước, Chính phủ để làm trong sạch bộ máy Giáo hội. Điều đáng tiếc là cả hai người vừa mới trúng cử HĐND TP.HCM là HT. Thích Thiện Tánh và thầy Thích Thanh Phong lại có những việc làm lạm quyền như vậy, bất chấp hậu quả là nếu vụ kiện nổ ra, thì đó sẽ là hậu quả vô cùng lớn đối với GHPGVN, làm mất niềm tin của toàn thể chư tôn đức, tăng ni Phật tử.

Nhà nước đang đẩy mạnh việc chống tham nhũng và lạm quyền. Xã hội vẫn phải đương đầu với định kiến, đặc biệt là với nỗi nghi ngại về việc dựa vào mãnh lực đồng tiền để thao túng tổ chức, về việc dùng quyền lực để phục vụ lợi ích riêng tư, đảo lộn phải trái. Chẳng lẽ Giáo hội này hết người rồi hay sao mà lại đề cử những người như vậy ra thay tổ chức đại diện trước nhân dân?

Tuy nhiên, mọi bằng chứng về vụ việc đã được gửi cho chúng tôi. Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin đến quý vị về vụ việc này. Mong rằng các cấp Chính quyền, các cấp Giáo hội vào cuộc để giải quyết ổn thỏa những ngôi chùa của HT. Thích Giác Hải sáng lập, tránh những điều đáng tiếc xảy ra và cũng là để trong sạch bộ máy Giáo hội.

Nam Quốc

Quốc chúa- Bồ tát Nguyễn Phúc Chu: Người vận dụng tư tưởng Phật giáo vào việc trị quốc và mở mang bờ cõi

2011-08-29T18:32:00.000-07:00

Câu chuyện trong tuần kỳ này xin giới thiệu cùng độc giả một bài viết về lịch sử, được gợi mở từ Hội thảo “Chúa - Bồ tát Nguyễn Phúc Chu (1675-1725) và sự nghiệp mở mang bờ cõi phát triển đất nước” diễn ra vào ngày 22-23/8/2011, tại Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM, do Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam và Viện Nghiên cứu Tôn giáo phối hợp tổ chức.

Trong quá trình phát triển, triều đại nào cũng có những bối cảnh riêng, vì thế đặt một nhân vật lịch sử vào những biến động khách quan của thời cuộc, là cơ hội để trả lại cho lịch sử những điều gần với sự thật nhất. Hội thảo “Chúa - Bồ tát Nguyễn Phúc Chu (1675-1725) và sự nghiệp mở mang bờ cõi phát triển đất nước” đã phần nào làm được điều đó, bằng việc cung cấp nhiều nguồn tư liệu khác nhau, và dẫu còn những giới hạn trong đánh giá, song cũng đủ để thống nhất một số luận điểm quan trọng trong sự nghiệp của chúa Nguyễn Phúc Chu qua các tham luận và phát biểu, công bố tư liệu của đại biểu.

Chùa Linh Mụ, nơi còn giữ nhiều dấu tích về Quốc chúa
Bồ tát Nguyễn Phúc Chu

Cụ thể trong tiến trình mở cõi từ chúa Nguyễn Hoàng đến chúa Nguyễn Phúc Chu, các nhà nghiên cứu đã thống nhất được những điểm căn bản của quá trình này, đó là định hình được một cục diện chính trị, một đời sống văn hóa, tôn giáo dựa trên nền tảng tư tưởng đạo Phật, một xã hội no đủ, một chính sách linh hoạt, hài hòa và quan trọng nhất là một lãnh thổ được hình thành rõ nét, tương ứng với lãnh thổ Việt Nam hiện đại, bao gồm cả đất liền và các quần đảo trên biển Đông.

Quốc chúa Nguyễn Phúc Chu thọ Bồ tát giới tại gia, được ban pháp danh Hưng Long, đạo hiệu Thiên Túng. Thầy của chúa là Hòa thượng Thạch Liêm (Thích Đại Sán) thuộc dòng Tào Động Trung Hoa. Thừa hưởng truyền thống tín Phật của gia đình, nhận được sự truyền thừa của Hòa thượng Thạch Liêm, chúa Nguyễn Phúc Chu đã ý thức rất rõ việc thọ giới để trở thành hành giả thực thụ trên con đường hành Bồ tát đạo, với mục tiêu lấy hết thảy chúng sinh làm đối tượng phục vụ.

Nói như nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu về chính sách của chúa Nguyễn Phúc Chu: “Việt Nam hóa các dân tộc khác, tín ngưỡng khác và không chỉ thương người mình mà còn thương người của dân tộc khác, đó là tinh thần của Phật giáo Việt Nam”. Vì thế chỉ trong 34 năm trị quốc, chúa Nguyễn Phúc Chu đã vận dụng triết lý sống của Phật giáo vào việc mở mang bờ cõi, bình định được cả một vùng đất rộng lớn trải dài từ Khánh Hòa đến Hà Tiên và vùng Tây Nguyên, đặc biệt là khẳng định chủ quyền đối với quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa (như đã được ghi trong Hải ngoại kỷ sự của Hòa thượng Thích Đại Sán).

Bản chất của chế độ phong kiến là “phong tước, kiến địa”, thông qua việc phân phong, cắt đặt chức vụ, cũng như chiếm lĩnh đất đai. Vì thế xuất hiện các dòng họ cát cứ, sau đó lớn mạnh và tổ chức thành các vương triều nhỏ, truyền ngôi theo huyết thống. Các vương triều nhỏ này trong quá trình tồn tại, họ phải củng cố và tổ chức quân đội, cũng như cắt đặt bộ máy hành chính để điều hành đất nước.

Tuy nhiên, trước sức ép đánh chiếm từ các quốc gia lớn, để tránh sự diệt vong, quá trình “quy tâm” đã diễn ra, nên các vương triều nhỏ buộc phải thần phục và cống nạp các quốc gia lớn. Sự thần phục này chỉ mang tính hình thức, và họ chỉ chờ đợi thời cơ nước khác suy yếu là tiến hành những cuộc chinh phục bằng quân sự.

Chính quá trình nội chiến (chiến tranh giữa các dòng họ), ngoại xâm (chiến tranh giữa các nước lớn nhỏ) mà một số vương triều trở nên hùng mạnh, nhưng cũng có không ít vương triều chịu cảnh diệt vong. Đây là một thuộc tính khách quan của chế độ phong kiến, vì thế không cần phải né tránh khi bàn về vấn đề này, bởi thực tế khi ấy, biên giới quốc gia không hề được xác định một cách cụ thể như ngày nay.

Chúa Nguyễn Phúc Chu bình định phương Nam trong một bối cảnh lịch sử hết sức đặc biệt. Khi ấy ở Đàng Ngoài, vua Lê chỉ là bù nhìn, còn thực quyền rơi vào tay chúa Trịnh. Ở Đàng Trong, chúa Nguyễn vẫn được nhìn dưới con mắt là những loạn thần, phi chính thống, không chỉ đối với hoàng thất nhà Lê mà còn đối với Trung Hoa. Bởi Trung Hoa lúc đó chỉ công nhận nhà Lê là đại diện duy nhất cho Đại Việt.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhà Minh (người Hán) đánh mất quyền cai trị, để đất nước vào tay nhà Thanh (người Mãn Châu - một bộ tộc nhỏ của Trung Hoa), những bại thần của nhà Minh như Dương Ngạn Địch, Mạc Cửu đã phải trốn chạy vào Đàng Trong, tạo nên những thế cuộc mới, phần nào uy hiếp đến sự ổn định của các vương triều nhỏ tại đây. Sự xuất hiện của lực lượng này, dẫu chỉ là những bại thần của nhà Minh, nhưng vẫn có những thuyết phục nhất định trước triều đại nhà Thanh, một triều đại được lập nên bởi một bộ tộc nhỏ, người Hán.

Trước tình thế ấy, các chúa Nguyễn từ chúa Nguyễn Hoàng, chúa Nguyễn Phúc Tần… đến chúa Nguyễn Phúc Chu đã khéo léo thu phục những cánh quân đến từ Trung Hoa này để ổn định tình hình tại Đàng Trong. Việc các chúa tiếp nhận hai dòng thiền Tào Động và Lâm Tế trực tiếp từ Trung Hoa, với các vị thiền sư nổi tiếng như Nguyên Thiều, Thạch Liêm cũng đã chiếm được cảm tình của một bộ phận lưu dân là người Hoa.

Sở dĩ nói đây là một bối cảnh đặc biệt, vì các vương triều tại vùng đất này đã phải đối đầu trực tiếp với các lực lượng “không chính danh”, đang không còn lựa chọn nào khác hơn là phải Nam tiến. Cho nên khi các lực lượng “không chính danh” này xuất hiện đã vô tình biến những vùng đất ở phương Nam vào thế tranh chấp phi chính thống và phi truyền thống.

Có nghĩa rằng, trước đây, lúc mạnh lúc yếu, Chiêm Thành luôn có những đối đầu truyền thống với Đại Việt và sự “phân xử” vẫn thuộc về Trung Hoa. Vì vậy, nếu bình định phương Nam trên danh nghĩa của một quốc gia thống nhất, một bộ máy cai trị Nho giáo, ảnh hưởng sâu đậm bởi Tống Nho như trước đó Lê Thánh Tông và một số người khác đã làm, thì chắc chắn không chỉ khó tiến đánh mà còn khó giữ, bởi Trung Hoa khi ấy không muốn Đại Việt lớn mạnh, nhất định sẽ can thiệp, tìm cớ chinh phạt, rất có thể xung đột chiến tranh, xung đột văn hóa, tôn giáo giữa Việt và Chiêm sẽ khó khăn và dai dẳng hơn rất nhiều.

Chúa Nguyễn Phúc Chu đã vận dụng tư tưởng Phật giáo vào việc trị nước và mở mang bờ cõi với một nhãn quan chính trị sắc bén. Việc lựa chọn Phật giáo trong môi trường đa văn hóa cần được đặt trong tình thế đối kháng Trung Hoa (vùng ảnh hưởng của Trung Hoa), bởi những vương triều này từ lâu đã ảnh hưởng sâu đậm bởi văn hóa và văn minh Ấn Độ.

Quan niệm chúng sinh bình đẳng của Phật giáo đã phần nào xóa mờ tương quan cai trị - bị trị. Thế nên, điều quan trọng trong quá trình Nam tiến của các chúa Nguyễn không chỉ ở việc dụng binh mà còn ở nhận thức về việc có giữ được đất hay không, giữ bằng cách nào để có thể khoan sức dân và không gây nên những thù hận sắc tộc, tôn giáo về sau. Việc dụng binh đồng thời với việc tiếp nhận Phật giáo Trung Hoa khi ấy, không phải là quá trình ly khai với nền văn hóa truyền thống, mà chính tiếp xúc ấy lại là một cơ duyên lớn để nhà lãnh đạo như Nguyễn Phúc Chu có thể dễ dàng dung hòa lợi ích và chinh phục được những bại binh của nhà Minh bỏ nước vào Đàng Trong, phục vụ cho công cuộc bình định phương Nam.

Có thể nói, Hội thảo “Chúa - Bồ tát Nguyễn Phúc Chu (1675-1725) và sự nghiệp mở mang bờ cõi phát triển đất nước” lần này đã thống nhất khẳng định chúa Nguyễn Phúc Chu là người ghi dấu ấn đậm nét nhất trong tiến trình mở mang bờ cõi, phát triển đạo Phật tại Đàng Trong, bổ túc cho những cách nhìn chưa thật công bằng và khách quan liên quan đến sự nghiệp của các chúa Nguyễn.

Cho đến nay, mảnh đất từ phía Nam Hoành Sơn trở vào vẫn phù hợp với nhận thức cho một tiến trình thương mại vươn ra biển lớn và không thể không gợi nhắc đến những tính cách Ấn, thậm chí linh hồn Ấn như một sự đối kháng Trung Hoa mạnh mẽ. Lịch sử Việt Nam luôn đầy những biến động thăng trầm, song nói như nhà thơ Nguyễn Duy: “Bao triều vua phế đi rồi. Người yêu nước chẳng mất ngôi bao giờ”.
Thích Thanh Thắng (Theo Giác Ngộ)

ÔNG THIỆN, ÔNG ÁC

2010-01-13T03:15:00.000-08:00

Trên con đường dẫn tới cuộc sống, ai cũng có thể ít nhiều hiểu về tác động của nhân quả, xem đó là niềm tin chung của con người và hướng niềm tin đó đến những ứng xử cao đẹp, chuẩn mực. Chuyện “ông Thiện ông Ác” là chuyện “nhân quả báo ứng”, cũng là chuyện thường ngày trong đời sống xã hội. Nhưng chính vì là chuyện thường ngày mà nhân quả trở thành chuyện lớn của mỗi đời người.

Hồi còn nhỏ, mỗi khi theo ông bà đi chùa lễ Phật, tôi rất sợ khi nhìn thấy hai ông Hộ Pháp cao lớn nhất trong chùa. Hai ông Hộ Pháp ấy dân gian vẫn gọi là ông Thiện ông Ác. Ông Thiện có khuôn mặt hiền lành ông Ác có khuôn mặt dữ tợn. Để tỏ lòng kính Phật, người lớn thường căn dặn trẻ con vào chùa không được dùng tay chỉ trỏ, chạy nhảy, khạc nhổ lung tung, vì nếu phạm vào chư thần thì sẽ bị quở trách. Và câu cửa miệng mà các cụ thường nói là: “Phật thì từ bi, Thánh thì một li cũng chấp”.

Lớn lên tôi vẫn không khỏi thắc mắc về ông Thiện và ông Ác, tôi nghĩ không chỉ riêng tôi, bởi hai nhân vật này từng gây ấn tượng mạnh mẽ cho bất cứ đứa trẻ nào mỗi khi bước vào chùa. Vì chùa quê tôi lúc đó không có sư trụ trì, nên các cụ già có một ít vốn liếng kinh kệ thường giải thích nôm na rằng Hộ Pháp là người bảo vệ Tam bảo, bảo vệ chùa. Có cụ bảo: “Ai vào chùa ăn trộm, hái hoa bẻ cành, làm chuyện gian tà… Hộ Pháp đều thấy hết, biết hết, sớm muộn thế nào thì cũng có báo ứng”. Cụ khác lại nói: “Xưa, các cụ vẫn nói ông Thiện thì khuyên người ta làm thiện, ông Ác thì ngăn ngừa người ta làm ác, đơn giản chỉ có vậy thôi!”.

Câu chuyện nôm na, đơn giản của các cụ về ông Thiện ông Ác theo tôi suốt cho đến nay, vì thế mỗi khi bước chân vào chùa, theo thói quen tôi cứ đi tìm quanh xem ông Thiện ông Ác đứng ở đâu để lễ bái các ngài. Vào chùa ở miền Bắc, tôi dễ dàng nhận ra ngay hai vị thần “thân quen” này, nhưng vào chùa miền

Nam

thì thật khó phân biệt. Có lần ghé thăm chùa Vĩnh Nghiêm ở Sài Gòn, tôi thấy hai vị Hộ Pháp có hình tướng đen đúa dữ tợn đứng hai bên, được gọi là thần Kim Cương. Nhưng đó không phải là ông Thiện ông Ác thân thuộc trong trí nhớ và tình cảm của tôi.

Có người giải thích với tôi rằng: “Việc thờ tự đối xứng hai pho tượng ông Thiện ông Ác nói lên sự tồn tại biện chứng của hai bản nguyên thiện - ác”. Qua giải thích này, tôi có tìm đọc một số bài viết về triết lý thiện ác, về cách bàn về ông Thiện, ông Ác. Có người ví ông Thiện và ông Ác giống như Thiện tri thức và Ác tri thức: “Ông thiện là biểu trưng cho hạnh từ bi thuận, phù hợp với việc lành; còn Ông ác là biểu trưng cho hạnh từ bi nghịch, phù hợp với hạnh dữ”. Tôi nghĩ, những cụm từ “hạnh từ bi thuận”, “hạnh từ bi nghịch”, “phù hợp với việc lành”, “phù hợp với hạnh dữ”, nếu không phải người học Phật kha khá thì sẽ rất khó nắm bắt về ông Thiện ông Ác theo nghĩa này.

Cũng có lần đọc báo, tôi thấy người ta viết thế này: “Trách nhiệm của anh cứ thế mà làm. Đẩy quả bóng trách nhiệm lên Thủ tướng để nói rằng, cái này Thủ tướng sẽ quyết định chứ không phải tôi. Anh muốn làm "ông Thiện" đẩy "vai ông Ác" cho người khác là không được!” (Không thể đẩy vai “ông Ác” cho Thủ tướng). Có vẻ như người ta muốn từ chối vai trò “ông Ác”. Nhưng tôi lại nghĩ những người lãnh đạo đất nước mà nhận vai “ông Ác” như dân gian hiểu (là “trừng ác”) thì càng tạo phúc cho dân chứ có gì đâu mà phải đẩy qua đẩy lại.

Có người lại hiểu như sau: “Trên đời thiện ác thường là song hành, hai ông ấy luôn luôn gác bên đời. Và trẻ con lại được người lớn an ủi: “Hai ông ấy to lớn nhất nhưng lại là cấp bậc nhỏ nhất ở chùa đấy con ạ”… Vậy thì ai là cấp cao nhất trong chùa. Hoá ra cứ vào càng sâu bên trong, càng vào trong, gặp ông nào trong cùng bé nhỏ nhất lại là ông to nhất. Đó chính là ông Bụt, ông Phật”.

Dân gian thường ví “Lớn như ông Hộ Pháp”. Tôi nghĩ rằng dân gian nói đúng không chỉ trên phương diện hình thức. Vì họ hiểu sự hiện diện của ông Thiện ông Ác là sự hiện diện mang tính nhân quả: “khuyến thiện trừng ác”. Người xưa đã đúc kết: “Người làm ác thì bị quả báo ác, người làm thiện sẽ nhận được điều tốt lành” (Ác giả ác báo, thiện giả thiện lai); “Nếu làm lành mà không được hưởng phước, còn làm dữ mà chẳng có tai họa, thì Trời Ðất ắt có tư vị hay sao?”(Thiện ác nhược vô báo, càn khôn tất hữu tư?); “Một ngày làm lành phước tuy chưa đến, mà tai họa đã lánh xa, một ngày làm dữ tai họa tuy chưa đến mà phước đã lánh xa” (Nhất nhật hành thiện, phước tuy vị chí họa tự viễn hỉ, nhất nhật hành ác, họa tuy vị chí phước tự viễn hỉ). Đức Phật dạy: “Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo, Nếu với ý ô nhiễm, Nói lên hay hành động, Khổ não bước theo sau, Như xe chân vật kéo; Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo, Nếu với ý thanh tịnh, Nói lên hay hành động, An lạc bước theo sau, Như bóng không rời hình" (Kinh Pháp Cú). Mười phương ba đời chư Phật thành tựu cũng từ nhân quả.

Mai Thị Hoàn

(Theo: Văn Hoá Phật Giáo Việt Nam)

HỒI KẾT CỦA PHÁP MÔN LÀNG MAI TẠI VIỆT NAM?

2010-01-12T19:01:00.000-08:00

Trong buổi gặp mặt đầu năm, thầy Thích Thanh Thắng đã dành cho Sen Việt cuộc trò chuyện tiếp theo về vụ việc Bát Nhã, sau khi toàn bộ tu sinh Làng Mai đã bị giải tán. Câu chuyện vẫn là những suy nghĩ luôn luôn mới, gợi mở và nhiều trăn trở…

Thưa thầy, sau khi các tu sinh rời khỏi chùa Phước Huệ, phải chăng sự việc tu viện Bát Nhã (Lâm Đồng) đã đi đến hồi kết?

Vâng, tôi theo dõi tin tức thì thấy nhiều nơi báo chí cũng đã đưa tin về “hồi kết” của Pháp môn Làng Mai.

Cá nhân thầy có nghĩ như vậy không?

Dĩ nhiên, những người quán sát bên ngoài đều ít nhiều nhận ra “hồi kết” của Pháp môn Làng Mai tại Việt

Nam

kể từ khi ông Nguyễn Thanh Xuân, Phó trưởng ban tôn giáo ra công văn từ chối đơn đề nghị bảo lãnh tu sinh Làng Mai do Hoà thượng Thích Thiện Nhơn, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự ký. Mặc dù trước đó ông Xuân có nói trên báo chí, tự viện nào muốn bảo lãnh tu sinh Làng Mai đến nơi tu tập mới thì phải tiến hành theo trình tự thủ tục. “Hồi kết” này sẽ là 5 năm, 10 năm, hay lâu hơn nữa thì không có gì đảm bảo. Nói chung, nhà Phật không có cái nhìn “hồi kết”.

Người Phật tử nào yêu quý Làng Mai thì cũng không có phải buồn gì với hai từ “hồi kết” này. Trước khi Hoà thượng Nhất Hạnh trở về Việt

Nam

năm 2005, chưa có cuộc đón rước nào mà Chính phủ và Giáo hội tổ chức lại quy mô đến như thế trên cả khắp ba miền Nam - Trung - Bắc. Lúc đó, mọi người nghĩ rằng đây là “hồi mở đầu” rực rỡ của Làng Mai tại Việt Nam, nhưng bây giờ, sự việc lại bất ngờ trở thành “hồi kết”. Biến động xã hội khôn lường, không riêng gì trong tôn giáo mà trong mọi lĩnh vực cuộc sống, cái gọi là “hồi mở đầu” hay “hồi kết” đều chỉ là giả tạm. Người Phật tử nhận thức cuộc sống như vậy để hiểu rõ hơn về cảm thọ yêu ghét, vui buồn của chính mình.

Thầy có cảm thấy buồn khi sự việc tu viện Làng Mai diễn biến theo chiều hướng như hiện nay không?

Tôi nghĩ rằng, ngoài những “khúc mắc” nào đó của Thiền sư Nhất Hạnh với Nhà nước, cụ thể với Ban tôn giáo Chính phủ, những gì mà Tăng thân Làng Mai thể hiện trong mấy năm hiện diện vừa qua ở Việt Nam đã đón nhận được nhiều tình cảm của người Phật tử dù theo hay không theo Pháp môn Làng Mai. Vì vậy, tôi tin sự việc diễn ra như hôm nay làm cho nhiều Phật tử và cả những người trí thức có cảm tình với Phật giáo cảm thấy buồn lòng. Nhưng nỗi buồn lớn hơn cả là Giáo hội đã không thể hiện đúng vai trò, trách nhiệm của mình. Có lẽ nào người Phật tử của thời nay lại thiếu văn minh mà tranh giành, xô xát nhau vì lợi như thế? Nếu sự việc xảy ra ở những tổ chức xã hội khác, nhiều người đã phải hổ thẹn mà từ chức. Tôi nghĩ Giáo hội tồn tại nhờ niềm tin, công sức của người Phật tử, vì thế để xảy ra vu việc, Giáo hội nên công khai xin lỗi người Phật tử trên báo chí. Đó cũng chính là văn hóa tự chịu trách nhiệm mà con người trong mọi xã hội văn minh đề cao.

Thầy nhận xét gì về bốn vấn đề chính được nêu ra trong buổi họp báo tại Hà Nội?

Cho đến lúc không còn nhiều khả năng “đối thoại” như hiện nay, tôi không nói thêm gì về bốn vấn đề chính này, bởi rõ ràng đó là những điều mà Làng Mai đã từng phủ bác. Nhưng tôi cho rằng cuộc họp báo đó nhẽ ra phải có đại diện của Giáo hội Phật giáo Việt

Nam

tham gia thì sẽ khách quan hơn. Vì sao? Vì từ trước đến nay mọi thông tin đều khẳng định đó là “mâu thuẫn nội bộ” trong Phật giáo, cụ thể là giữa thầy Đức Nghi và Thiền sư Nhất Hạnh. Nếu là “mâu thuẫn nội bộ” thì vai trò giải quyết và tư cách phát ngôn của Giáo hội càng phải lớn hơn nữa. Vì với “bốn vấn đề chính” đó, Giáo hội hoàn toàn có đủ thẩm quyền để xử lý. Chẳng lẽ vấn đề “mâu thuẫn nội bộ” của tôi mà anh lại phát ngôn và xử lý thay tôi hay sao? Đó chính là “thế tay thợ đẽo”.

Thầy có thể nói rõ hơn được không?

Đơn giản thôi, bạn không thể vừa đá bóng vừa thổi còi phải không nào? Vì khi bạn làm như vậy là bạn đã làm thay phần việc vốn thuộc về người khác mà xã hội đã phân công. Vì không phải công việc của mình, nên trong cuộc họp báo, người nọ nói mâu thuẫn với người kia. Ông Phó chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng nói: “Đây là va chạm giữa các môn phái tôn giáo và chưa có xô xát, xung đột gây thương tích hoặc hủy hoại tài sản. Chưa có dấu hiệu hình sự nên không xử lý hình sự. Chưa có bất kỳ điều tra tư pháp nào liên quan đến sự việc xảy ra tại tu viện Bát Nhã”. Điều này khác rất xa với hai bản tường trình và tố cáo của Chư Tôn đức trong Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Lâm Đồng, khác với chính những thông tin trước đó từ phía nhà nước khi thừa nhận có xô xát và đẩy về phía “mâu thuẫn nội bộ”, không đúng với thực tế vụ việc, gây cười cho những người tiếp nhận thông tin.

Khi dư luận đã biết rõ vụ việc qua rất nhiều tư liệu, bằng chứng, mà người gây ra tội không bị xử lý theo đúng pháp luật, thì sẽ gây ảnh hưởng xấu đến những ứng xử xã hội khác, dẫn đến tình trạng vô luật, bất công, đảo lộn trắng đen.

Nội dung buổi họp báo còn đề cập: “Để giải quyết mâu thuẫn trên tại Tu viện Bát Nhã, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thanh Sơn, trong chuyến thăm Pháp cuối tháng 9/2009, có đề nghị gặp Thiền sư Thích Nhất Hạnh (đã được thông báo trước một tháng) để bàn cách giải quyết vụ việc nhưng Thiền sư từ chối không gặp, lấy lý do là đã có chương trình sang Mỹ”. Điều đó, chứng tỏ nhà nước họ cũng muốn đối thoại?

Khách quan mà nói, dù hơi muộn so với những phản ứng từ Làng Mai, nhưng đây là một động thái tích cực nhất của nhà nước với Làng Mai sau những sự cố đáng tiếc đã diễn ra tại tu viện Bát Nhã. Nếu họ hẹn gặp trùng vào ngày thiền sư Nhất Hạnh sang Mỹ, tôi nghĩ lời từ chối của thiền sư là bình thường. Nếu không có sự trùng hợp như vậy, phải chăng thiền sư Nhất Hạnh đã có dụng ý nào đó? Thực tế, thiền sư Nhất Hạnh cũng ít nhiều từng kiên nhẫn kêu gọi chính quyền và Giáo hội đoái thương đến những hạt giống lành của đất nước và xem họ như con cháu mà thương tưởng đến, nhưng cũng không sớm có hồi đáp, thậm chí khi giới trí thức cùng vào cuộc ký thỉnh nguyện thư mà sự việc vẫn rơi vào vô vọng. Nhà nước có quyền hiểu khác đi về sự từ chối thành ý này của thiền sư Nhất Hạnh, còn chúng ta hoàn toàn chưa rõ nguyên nhân vì sao thiền sư từ chối cuộc gặp đó.

Vậy thầy có nghĩ rằng đó chính là nguyên nhân chính của “hồi kết”?

Tôi không nghĩ như vậy, vì đó chỉ là những nguyên nhân phát sinh sau những gì đã xảy ra. Trong đối thoại không có “hồi kết”, nếu các bên còn có thể lắng nghe nhau và biết đặt lợi ích dân tộc cũng như lợi ích của mỗi bên vào bàn đối thoại.

Cũng có ý kiến cho rằng thiền sư Nhất Hạnh có những từ ngữ kích động tu sinh?

Xin lỗi, chúng ta nên sử dụng từ “kích động” này một cách thận trọng. Thiền sư Nhất Hạnh là người Thầy, Thiền sư phải bảo vệ đệ tử của mình khi bị xúc phạm nặng nề như vậy. Một công dân Việt

Nam

bị đánh đập ở nước ngoài, nhà nước cũng lên án hành động đó cơ mà. Lên án không thể đồng nhất với kích động. Đó là quyền tự vệ chính đáng. Nếu có thể “kích động” đệ tử của mình bất bạo động một cách triệt để, thậm chí biết tha thứ cho cả những người đánh đập và xỉ nhục mình, thì người Phật tử chúng ta nên tự hào vì phương pháp giáo dục đó. Bởi nếu thiền sư không thường xuyên “kích động” đệ tử của mình “ngồi yên như núi”, nhẫn, cảm thông và thương yêu thì sự việc sẽ còn diễn biến phức tạp theo chiều hướng bạo động leo thang. Những lời lẽ nào đó của thiền sư nếu có bị hiểu khác, hay suy diễn theo góc nhìn chủ quan thì cũng là điều rất đỗi bình thường. Trong cuộc sống, điều đáng sợ nhất là thái độ vô cảm trước nỗi khổ đau, nguy nàn của người khác. Cuộc sống còn có phản ứng thì còn nhìn ra được những vấn đề tích cực hay tiêu cực mà điều chỉnh, nhưng khi đã vô cảm rồi thì mạnh ai nấy sống. Một nhà nước văn minh thì công dân của mình không phân biệt tôn giáo, thành phần đều phải được che chở, không thể để tình trạng mạnh ai nấy sống

Thầy nghĩ sao khi Thiền sư Nhất Hạnh nói Giáo hội đã không bảo vệ được chính con em của mình?

Thiền sư đặt đệ tử của mình vào vị trí con em của Giáo hội, chứng tỏ thiền sư không xem mình như người khách “xa lạ” ghé thăm. Nói thế không có nghĩa rằng thiền sư Nhất Hạnh “ký thác” hết cho Giáo hội Phật giáo Việt

Nam

. Nhưng vì sao thiền sư không nhận được sự nhiệt tình yểm trợ của Giáo hội? Đơn giản thôi vì người ta hiểu rõ Làng Mai bị “đánh” từ “nguồn lực” nào, nhất là khi khoảng cách trong “hội nhập” và cách thức vận dụng phương tiện chưa uyển chuyển “tuỳ xứ”, “tuỳ thời” của Làng Mai trước đó.

Chẳng nhẽ Phật giáo cũng rơi vào cảnh “khi vui thì vỗ tay vào, đến khi hoạn nạn thì nào thấy ai”?

Thấy rõ chứ! Thấy người bảo vệ cái ghế của mình, chỉ là không thấy được người mà mình phải có trách nhiệm bảo vệ mà thôi. 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, nay còn cái gì là thuần tuý và chân phương nhất? Đó không phải hình bóng của người tu sĩ với cái đầu tròn áo vuông thì là gì. Nhưng chúng ta đã thấy di sản sống động nhất ấy của 1.000 năm văn hiến đã bị đánh đập và nhục mạ giữa thanh thiên bạch nhật, giữa công luận. Vậy thử hỏi tinh thần sáng ngời của các vị quốc sư, cư sĩ của Phật giáo Việt

Nam

đâu rồi? Những ngôn quan, gián quan của lịch sử dân tộc đâu rồi?

Xin lưu ý, Giáo hội đang vận hành hoàn toàn với cơ chế “xin - cho”, phấn đấu lấy “thành tích” để vững cái ghế của mình, nên không ít người đưa ra lý do này lý do kia bằng cách im lặng để “bảo toàn lực lượng”. Có thể nói, đạo tình là điều mà người Phật tử chúng ta hiện nay còn thiếu. Nếu có đạo tình thì sự việc tu viện Bát Nhã đã có thể hàn gắn được trước bất cứ mâu thuẫn nào. Bởi vốn dĩ người Phật tử chúng ta không bao giờ cho phép mình móng tâm sự xung đột. Để Làng Mai xảy ra mâu thuẫn ngày càng khó hàn gắn với nhà nước đó là cái tội của những người đang nắm giữ trọng trách Giáo hội. Bởi cả hình ảnh của nhà nước và của giáo hội đều bị tổn hại, đáng lo ngại hơn là đánh mất rất nhiều niềm tin yêu của người Phật tử.

Có dư luận cho rằng, vụ việc tu viện Bát Nhã là “pháp nạn Phật giáo Việt Nam”, thầy có nghĩ như vậy không?

Sau Đức Phật nhập Niết bàn 1000 năm là thời Mạt pháp, sẽ sinh ra nhiều tệ đoan rối ren. Quan điểm này vẫn tồn tại trong Phật giáo cho đến ngày nay. Ở vụ việc tu viện Bát Nhã, từ dùng “pháp nạn” có thể bị suy diễn theo những chiều hướng chính trị khác nhau. Thực chất, ngay từ thời Đức Phật còn tại thế, Tăng đoàn cũng từng xảy ra những vấn đề chia rẽ và gặp những pháp nạn lớn. Điều này cần có cái nhìn lịch sử khách quan.

Đạo Phật muốn làm hộ pháp thực sự cho dân tộc, cho đất nước thì đó phải là một đạo Phật mạnh về nội lực tu hành và vững trong bản lĩnh nhập thế, vì từ trong truyền thống của tinh thần Hộ quốc an dân, đạo Phật Việt Nam thể hiện rất rõ điều đó và chưa từng làm bất cứ điều gì có lỗi với dân tộc.

Đạo Phật Việt

Nam

là đạo Phật nhập thế, vậy mà tiếng nói Giáo hội không có năng lực thuyết phục, không bảo vệ được hình ảnh tôn nghiêm của chính mình, thì không cần dùng đến từ “pháp nạn”, những bất ổn lớn rõ ràng là đang hiện diện. Xin chúng ta đừng tiếp tục hiểu sai về từ “làm chính trị” mà mắc tội miệt thị tiền nhân. Các thiền sư của chúng ta đã từng “làm chính trị” đúng nghĩa trước nhiều vấn đề quân quốc quan trọng của đất nước. Tại sao làm văn hoá, tôn giáo cho tốt để nâng cấp đời sống tinh thần cho mọi người lại không phải là “làm chính trị” cho dân tộc?

Tôi nghĩ, với vụ việc Bát Nhã, khi Ban Trị sự Phật giáo Lâm Đồng viết bản tường trình, tố cáo những “phật tử” hành hung, nhục mạ hàng Giáo phẩm, tu sinh Làng Mai ở Tu viện Bát Nhã và chùa Phước Huệ, Giáo hội nhẽ ra phải tiến hành một cuộc họp bất thường, triệu tập các vị trưởng lão của cả hai hội đồng (Hội đồng Chứng minh và Hội đồng Trị sự) để tìm cách tháo gỡ, hàn gắn mọi mâu thuẫn và đề nghị xử lý theo pháp luật đối với những phần tử quá khích, nhưng đáng tiếc điều đó đã không diễn ra. Một đốm lửa nhỏ không lo đề phòng, để đến khi cháy cả khu rừng rồi mới lo chữa lửa thì nhọc công và vô tích sự.

“Hồi kết” của Làng Mai tại Việt Nam có phải là một thách thức cho đường hướng hoạt động của các tông phái Phật giáo?

Bất cứ tổ chức xã hội nào cũng có những cơ hội và thách thức, không riêng gì các tông phái Phật giáo. Vấn đề Làng Mai là một bài học thấm thía cho không chỉ riêng ai. Như tôi từng nói, thực trạng Phật giáo Việt

Nam

thà bộc lộ sớm, hơn bộc lộ muộn. Vì sao tôi nói “sớm”, vì nó bộc lộ ngay lúc mà người ta đang ồn ào về hình thức huy hoàng của chính nó, điều này sẽ cho ra những hình ảnh chân thực hơn, để người Phật tử hiểu rõ bài học “con trùng trong người con sư tử mới giết chết con sử tử” hay mối nguy “xây lâu đài trên cát”.

Với cái nhìn biện chứng về “hoạ phúc” của tư tưởng phương Đông, người Phật tử chắc chắn sẽ có cơ hội nhận thức nhiều hơn về vụ việc Làng Mai. Pháp môn Làng Mai nếu không hiện diện ở trong nước thì vốn dĩ theo đà phát triển và hội nhập quốc tế của nó, mô hình Làng Mai có thể vẫn thành công ở nhiều nơi trên thế giới. Nhưng “hồi kết” Làng Mai đã làm bộc lộ một khoảng trống chưa thể lấp đầy của Giáo hội Phật giáo Việt

Nam

về tinh thần đoàn kết, tập trung trí tuệ.

Dù tạm thời không còn Pháp môn Làng Mai ở trong nước nữa thì Thiền sư Nhất Hạnh vẫn có thể coi như mình chưa từng có chuyến trở về Việt

Nam

. Vấn đề là các thế hệ đi sau của Làng Mai có “truyền thông” được với trong nước không, hay sau vụ việc này họ càng đi sâu vào định kiến? Mặt khác, Giáo hội Phật giáo Việt

Nam

lại đang rất cần một hình ảnh khác để thể hiện ở bên ngoài. Cơ hội điều chỉnh ở ngay trước mặt, nếu biết nắm lấy nó thì không có mâu thuẫn nào là không thể giải quyết. Người nhà với nhau mà không thể bao dung, thương yêu được nhau thì đó là một nỗi bất hạnh lớn.

Cảm ơn vụ việc Bát Nhã bởi nó đã kéo một Giáo hội đang lơ lửng ở trên mây xuống mặt đất với đầy những hiện thực ngổn ngang, đó cũng là gián tiếp mở ra sinh lộ cho đạo Phật Việt

Nam

. Nỗi lo nhất hiện nay là sau vụ việc Bát Nhã, Giáo hội sẽ có những bước điều chỉnh tích cực như thế nào để lấy lại niềm tin của người Phật tử và giới trí thức mà thôi.

Thầy nghĩ gì về tương lai của pháp môn Làng Mai tại Việt Nam?

Ai cũng nhận ra ông Nguyễn Thanh Xuân, Phó trưởng ban Tôn giáo mâu thuẫn trong những phát biểu của mình về việc bảo lãnh tu sinh, nhưng trong cuộc họp báo quốc tế vừa qua tại Hà Nội, ông vẫn còn đủ "tự tin" để nói: “Trước hết, chính quyền địa phương đã kêu gọi, trên tinh thần lục hòa, để các tăng, phật tử của Tu viện Bát Nhã và những người theo pháp môn Làng Mai đối thoại và hòa giải mâu thuẫn”.

Có thể đối thoại và hoà giải mâu thuẫn được hay không, điều này nằm ở nhận thức của mỗi bên: Giáo hội, Thiền sư Nhất Hạnh và Ban Tôn giáo Chính phủ. Nếu Làng Mai được xem là đối tác dài hạn để mở rộng “sức mạnh mềm” của người Việt ở phương Tây thì vấn đề “hoà giải mâu thuẫn” chắc chắn sẽ không khó khăn gì. Lá rụng về cội đó là niềm tin bao đời của người Việt. Vận dụng sức mạnh nội lực của người Việt trên nhiều lĩnh vực thì cần phải có trí tuệ, có tinh thần đoàn kết và lòng bao dung. Không có kẻ thù vĩnh viễn mà chỉ có lợi ích dân tộc lâu dài và bền vững. Đó là chính sách đúng đắn của ngoại giao nhà nước và ngoại giao nhân dân.

Tôi nghĩ, năm 2010 là năm kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, năm diễn ra Hội nghị thượng đỉnh Phật giáo Thế giới, một lời mời thiền sư và tăng thân Làng Mai về dự lễ sẽ nói lên được tinh thần khoan dung và đoàn kết của 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, xoá đi những mặc cảm, định kiến. Đó không chỉ là bản lĩnh cầm quyền của nhà nước mà còn là tinh thần mà người Việt từ nghìn đời nay vẫn hướng tới vì lợi ích lâu dài cho dân tộc Việt

Nam

Đó là lý do tôi nói không có “hồi kết” nào là vĩnh viễn.

Xin chân thành cảm ơn thầy đã dành cho Sen Việt cuộc trò chuyện ý nghĩa này!

BỐN HẠNG NGƯỜI

2010-01-12T03:03:00.000-08:00

Người làm khổ kẻ khác, chuyên tâm làm khổ kẻ khác, tâm phân học gọi đó là chứng sadism, nghĩa là ưa gây đau khổ cho người và vật. Hạng này không thiếu trên đời, xưa cũng như nay. Ta nhớ trường hợp vua Lê Long Đĩnh (Ngọa triều) ưa róc mía trên đầu thầy chùa cho chảy máu chơi…

Trong các Kinh tạng Pàli, Đức Thế Tôn thường nhắc đến bốn hạng người sống trên đời:
– Hạng tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình.
– Hạng hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.
– Hạng vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình; vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.
– Hạng không tự làm khổ mình, không chuyên tâm tự làm khổ mình; cũng không làm khổ người, không chuyên tâm làm khổ người.
Bốn hạng người trên, đời nào xứ nào cũng có. Mặc dù những lời dạy đã cách xa chúng ta trên hai ngàn năm trăm năm, trải qua không biết bao lần "tam sao thất bổn" chúng ta khi đọc lại tạng kinh gần nhất thời Phật này, đã phải ngạc nhiên thích thú trước tinh thần hài hước của Đức Thế Tôn, một nhà tâm lý siêu việt. Ngôn ngữ dầu có đổi thay qua 25 thế kỷ, tinh thần mà ngôn ngữ ấy nói lên vẫn rất mới mẻ đáng truy tầm. Ta hãy xét bốn hạng người mà Phật đã ám chỉ, theo khoa học phân tích tâm lý ngày nay:
1. Hạng thứ nhất: là hạng người mang một chứng tâm bệnh gọi là masochism (tự hành hạ, có khuynh hướng tự hành khổ) đó là hạng người ưa thương vay khóc mướn, như Kiều:
Lại mang lấy một chữ tình
Khư khư mình buộc lấy mình vào trong
Vậy nên những chốn thong dong
Ở không yên ổn, ngồi không vững vàng
Đang là một cô gái con nhà khuê các, đi chơi gặp nấm mồ vô chủ của một kỹ nữ, Kiều đã nghĩ ngay đến thân phận mình:
"Thấy người nằm đó biết sau thế nào!"
Ta phải ngạc nhiên trước thái độ của Kiều, sự lân mẫn xót thương nơi nàng đối với nấm mồ vô chủ đã vượt quá giới hạn từ bi, trở thành bệnh hoạn, bệnh "tự hành khổ mình". Cái gì mà vừa nghe cậu em Vương Quan mới dẫn gần xa cái tiểu sử dở hơi của cô gái dưới mồ (cậu này cũng lạ, còn nhỏ tuổi mà đã thuộc vanh vách tiểu sử của một gái làng chơi!), Kiều đã:
Thoắt nghe nàng đã đầm đầm châu sa
Đau đớn thay phận đàn bà
Lời là bạc mệnh cũng là lời chung
Suốt cuộc đời 15 năm đoạn trường của nàng Kiều chỉ là hậu quả của sự "vận vào khó nghe" ấy. Vì chuyên "vận vào" cho nên:
Ma đưa lối quỷ đem đường
Lại tìm những chốn đoạn trường mà đi.
Tuy nhiên sự tự làm khổ của Kiều không phải hoàn toàn vô ích, ít ra Kiều đã chuộc được cha. Có những sự tự hành khổ mà không chuộc ai được mới đáng ức: đó là sự tự hành khổ của những người tu khổ hạnh không đưa tới giải thoát, mà vẫn chấp chặt lấy khổ hạnh ấy. Phật gọi là "giới cấm thủ kiến". Những nhà tự hành khổ này đặt ra nhiều giới luật quái gở được kể nhan nhản trong Kinh tạng Pàli, đượm vẻ dí dỏm khôi hài: liếm tay cho sạch (không chịu rửa tay), đi khất thực không chịu bước tới, không nhận đồ ăn ở chỗ có chó đứng, có ruồi bu, không nhận đồ ăn từ nơi miệng nồi, miệng chảo, không nhận tại ngưỡng cửa, tại cối giã gạo, không nhận từ hai người đang ăn... Chỉ nhận ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một miếng, hay chỉ ăn tại hai nhà, chỉ ăn hai miếng... Có lẽ những người chuyên tâm tự hành khổ ấy nghĩ rằng giữ giới càng khó theo càng được nhiều phước, nên ta không ngạc nhiên khi ở thời Phật có những vị hành trì cẩu hạnh, ngưu hạnh nghĩa là sống như chó hay như trâu bò trong một thời gian dài với tin tưởng rằng do hạnh ấy sau khi chết, sẽ được sinh lên cõi trời. Một vị hành giả thuộc loại này đi đến Thế Tôn hỏi về số phận tương lai của một người hành trì cẩu hạnh, ngưu hạnh một cách viên mãn sẽ ra sao. Ngài đáp: "Ai hành trì cẩu hạnh một cách viên mãn thì sẽ được sanh trong loài chó, nếu hành trì cẩu hạnh với niềm tin sẽ được sanh cõi trời thì tương lai sẽ có hai khả năng: một là sẽ được sanh làm chó nếu hành trì cẩu hạnh một cách viên mãn, hai là sanh vào địa ngục nếu hành trì không viên mãn" (sinh địa ngục do tức giận, vì cứ tưởng nhờ cẩu hạnh mà sẽ được sinh lên trời, té ra không). Người ta có thể nghĩ rằng hạng người hành trì ngưu hạnh, cẩu hạnh (bắt chước trâu, chó) chỉ có mặt vào thời bán khai xa xưa ấy, chứ thời văn minh ngày nay làm gì có? Nhưng không, nó vẫn tồn tại dù dưới hình thức hơi khác: tuy không mang lông đội sừng cho giống như trâu như chó, con người ngày nay làm việc còn nhiều hơn loài trâu, tham gặm xương khô (mồi danh bã lợi) còn dai dẳng hơn loài chó.
2. Hạng thứ hai: là người làm khổ kẻ khác, chuyên tâm làm khổ kẻ khác. Tâm phân học gọi đó là chứng sadism, nghĩa là ưa gây đau khổ cho người và vật. Hạng này không thiếu trên đời, xưa cũng như nay. Ta nhớ trường hợp vua Lê Long Đĩnh (Ngọa triều) ưa róc mía trên đầu thầy chùa cho chảy máu chơi. Phật kể đến một số người hành các nghề ác như đồ tể, bán buôn khí giới, đao phủ, buôn bán quan tài và vật tẩn liệm...
3. Hạng thứ ba: là hạng vừa tự làm khổ mình, chuyên tâm làm khổ mình; vừa làm khổ người, chuyên tâm làm khổ người. Đây là hạng người có cả hai chứng bệnh vừa kể trên. Kinh Kandaraha (Trung bộ kinh 2, tr.334) mô tả những ông vua làm tế đàn cúng thần: "Vị này... cạo bỏ râu tóc, đắp áo da thô, toàn thân bôi dầu, gãi lưng với một sừng nai, đi vào giảng đường với bà vợ chính và một Bà la môn tế tự. Rồi vị ấy nằm xuống giữa đất có lát cỏ. Vua sống với sữa từ vú một con bò cái, có con bò con cùng mầu sắc, bà vợ chính sống với sữa từ vú thứ hai, vị bà la môn tế tự sống với sữa từ vú thứ ba. Còn sữa từ vú thứ tư thì dùng để tế lửa. Con nghé con thì sống với đồ còn lại (còn được cái gì?) Ông vua ra lệnh giết vô số bò đực, bò cái, nghé con, dê, cừu để tế lễ, chặt vô số cây cối để làm cột tế đàn. Những người phục dịch vì sợ đòn gậy, sợ nguy hiểm với mặt tràn đầy nước mắt khóc lóc làm các cô ng việc..."
Hạng thứ ba này thường được thấy trong những trường hợp "oan gia tụ hội": cha mẹ, vợ chồng, con cái... không hợp nhau mà vẫn phải sống đời với nhau, không thể xa nhau bởi vì họ cần... tự làm khổ và làm khổ nhau. Hóa ra "yêu nhau thì lại bằng mười phụ nhau". Có một câu ngạn ngữ Pháp diễn tả rất đúng nỗi khổ của những cặp oan ương: "Có em tôi chết cái một, không em tôi chết dần chết mòn" (Avec toi je suis mort, sans toi je m'en meurt). Những người chết đuối chưa tắt hơi, điều tối quan trọng là đừng cho người thân tới gần, có bóng dáng một người thân nào (càng thân càng mau chết) lai vãng, mà nạn nhân hé mắt dòm thấy được tức thì hộc máu chết liền. Vì có người thân trong lúc nguy cấp thì chỉ thêm rắc rối vấn đề không thể cứu vãn do bởi sự xúc cảm quá độ của đôi bên ảnh hưởng lẫn nhau. Phật dạy: "Sầu bi khổ ưu não do ái sanh, hiện hữu từ nơi ái."
4. Hạng thứ tư. là hạng không tự làm khổ mình, không chuyên tâm làm khổ mình, cũng không làm khổ người, không chuyên làm khổ người. Đây là hạng người lành mạnh, không có những tâm bệnh kể trên. Họ sống không tham dục, các căn tịch tịnh, cảm giác lạc thọ... Sớm hay muộn, những vị này sẽ thấy tại gia là ràng buộc, dục vọng con người như cục bướu, như bệnh chướng, như vết thương, như hố than hừng, và sẽ xuất gia sống đời giải thoát. Vị ấy thực hành sự hộ trì các căn, chế ngự những nguyên nhân làm cho tham ái, ưu, bi, các bất thiện pháp khởi lên. Do hộ trì các căn, vị ấy cảm thọ vô uế lạc, vị ấy "khi đi tới, đi lui đều tỉnh giác, khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác, khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác... khi đi, đứng, nằm, ngồi, thức, ngủ, nói, im đều tỉnh giác..." (Kinh Kandaraha). Thành tựu chánh niệm tỉnh giác, vị ấy chọn một nơi thanh vắng độc cư thiền định, gột rửa 5 triền cái là tham, sân, ngủ gật, dao động, hoài nghi, chứng sơ thiền với 5 thiền chi: tầm (theo dõi một đối tượng), tứ (chú tâm trên đối tượng, ví dụ hơi thở), hỉ (là tâm vui), lạc (là thân khoan khoái) và nhất tâm. Hỉ lạc ở sơ thiền là hỉ lạc do ly dục sanh vì còn tầm, tứ nên hãy còn trong tình trạng dao động. Vị ấy xả tầm xả tứ, chứng và trú hỉ lạc ở nhị thiền, một hỉ lạc do định sanh không tầm không tứ, cứ thế vị ấy xả bỏ dần cho đến Tứ thiền thì chỉ còn lại xả niệml thanh tịnh, từ đây các pháp quán mới thực sự hữu hiệu để phát sinh những thần thông lật trời dời đất.
Chúng ta thường nói quán Không, quán Vô thường, quán Như huyễn, quán Khổ v.v... song chỉ là những lối đại ngôn bởi vì chúng ra vẫn thấy có, thấy thường, thấy thật, thấy vui... nên mới khổ. Bởi chúng ta chưa xả bỏ hoàn toàn, hành lý còn cả đống, thì làm sao nhẹ nhàng được để bay bổng trong các cõi thiền.
Để ý trong bốn hạng người kể trên, Phật không nhắc đến hạng nào làm lợi mình lợi người. Chỉ một hạng người "không làm khổ mình, không làm khổ người" đã là quá quý, quá hiếm ở trên đời, khoan nói đến bác ái, vị tha gì hết. Thật là thực tế, không màu mè. Chúng ta ưa ngụy trang những tật xấu của mình dưới những danh từ đẹp đẽ, nhưng nhìn hậu quả thì biết ngay nguyên nhân thực sự của nó. "Không làm khổ mình, không chuyên tâm làm khổ mình, cũng không làm khổ người, không chuyên tâm làm khổ người", sống như vậy nghe qua thật giản dị, nhưng sự thật thì vô cùng khó khăn. Sống giản dị quả là rất khó "Live and let live" (hãy sống, và để cho thiên hạ sống với) là một lý tưởng mà xưa nay chưa ai thực hiện trọn vẹn, ngoại trừ Phật và một số rất ít những bậc Thánh.

Thích nữ Trí Hải (Trích: Từ nguồn Diệu pháp)

Nguồn: http://www.budsas.org/uni/u-tndp/tndp-01.htm

QUÊN XÂY DỰNG VĂN HÓA?

2010-01-11T10:05:00.000-08:00

Chúng ta chưa chuẩn bị gì nhiều để nâng cấp trình độ ứng xử văn hoá cho những ngày lễ lớn, mà mới chỉ chăm lo cho những công trình lớn, những cuộc lễ lớn bằng những hình thức bề nổi. Đó chính là xây nhà từ nóc.

Sau những gì đã xảy ra tại lễ hội hoa anh đào năm 2008, phố hoa mừng năm mới 2009 tại Hà Nội, mọi người hy vọng rằng phố hoa mừng năm mới 2010 sẽ không còn phải nhìn thấy cảnh giẫm đạp lên hoa, vặt hoa, tự tiên di chuyển chậu hoa để chụp hình...

Nhưng thật thất vọng, sau lễ khai mạc phố hoa, những hình ảnh thiếu ý thức văn hoá lại lặp lại. Nhìn những dòng chữ "Tuổi trẻ thủ đô hướng về lệ hội phố hoa bằng hành vi có văn hóa" và nghe những tiếng tuýt còi "nhắc nhở" bên cạnh vẻ đẹp nhiều màu sắc của các loài hoa mà thêm buồn vì vẻ đẹp của hoa và vẻ đẹp từ trong ý thức của người thưởng hoa vẫn chưa tương đồng với nhau: hoa đã biết làm đẹp cho người mà người thì giẫm đạp lên hoa.

Chưa phổ biến văn hóa trả ơn

Ngày xưa, ông cha ta mỗi khi khai thác một chút lợi nào đó từ thiên nhiên đều không quên cảm tạ các vị thần sông, thần núi, thần rừng, thần biển, thần cây... Không những thế, mỗi khi bưng bát cơm, tổ tiên nhiều đời của người Việt vẫn nhắc nhở con cháu biết tưởng nhớ đến người đổ mồ hôi, nước mắt để làm ra hạt gạo. Vậy mà giờ đây, có những người vội nghĩ: mình bỏ tiền ra mua thì chẳng phải mang ơn ai cả.

Niềm tin giữa người và người ngày càng giảm đi thấy rõ cùng
với việc gia tăng các cảnh báo về ý thức ứng xử. Ảnh: VNN

Đó là cái nhìn không làm cho con người trưởng thành hơn trong ứng xử. Chúng ta có tự hỏi xem mình đã biết thầm cảm ơn những người đã bỏ công sức, ý tưởng, vật chất, tấm lòng để làm nên lễ hội phố hoa hay không? Khi tiếp cận vẻ đẹp của các loài hoa, chúng ta học được bài học gì từ thiên nhiên để khám phá thêm những điều chân - thiện - mỹ chung quanh mình?

Người Nhật có trà đạo, hoa đạo, kiếm đạo, vì họ đã đẩy những giá trị đó trở thành triết lý sống thường nhật. Triết lý đó hướng dẫn hành vi ứng xử của dân tộc họ trải qua nhiều thế hệ, làm cho văn hoá của họ có chiều sâu của sự tinh tế. Chúng ta đã học được những gì từ họ?

Cần phải nói rằng, trước một lễ hội phố hoa nặng về đối phó với lực lượng bảo vệ đông như vậy, chúng ta đang chỉ ra những khoảng trống trong văn hoá ứng xử. Người ta có thể ngang nhiên giẫm đạp, vùi dập lên những thứ đang làm đẹp, làm vui cho giác quan của mình, thì làm sao môi trường sống của chúng ta lại không ô nhiễm và bị tàn phá một cách không thương tiếc được.

Cần cái tâm biết hổ thẹn

Trong ngày lễ hội, nhìn những dòng chữ "Tuổi trẻ thủ đô hướng về lệ hội phố hoa bằng hành vi có văn hóa" và nghe những tiếng tuýt còi liên hoàn "nhắc nhở", lại thấy chúng ta còn thiếu cả cái tâm biết hổ thẹn.

Cần phải nói rằng, ngay chính người đàng hoàng cũng phải cảm thấy đỏ mặt khi tham dự lễ hội mà phải nhìn những dòng chữ và những tiếng tuýt còi "nhắc nhở" như vậy. Tại sao người dân phải đi thưởng hoa bằng những biểu ngữ kêu gọi hành vi văn hóa, bằng hàng rào và những tiếng tuýt còi "nhắc nhở" như thế?

Khi con người đánh mất lòng hổ thẹn thì họ muốn làm gì thì làm, họ không cần phải nghĩ nhiều đến những người chung quanh. Một lối sống không nhìn ra sự hài hòa giữa mình và kẻ khác, giữa mình mà môi trường sống, giữa mình và cái đẹp, cái thiện thì tương lai dân tộc sẽ ra sao khi giao phó vào tay họ?

Văn hoá là nguồn gốc và động lực của phát triển, nhưng chúng ta đang bước vào tương lai bằng chính những khuyết điểm chưa thể lấp đầy trong văn hoá ứng xử. Không phải xã hội không cần đến những biển cấm hay những tiếng huýt còi, nhưng sự tiến bộ trong ứng xử của người dân chính là ý thức tự giác, đến lúc nào đó những ứng xử trở nên thuần thiện và tự nhiên hơn.

Khi con trâu chưa thuần, chuyên phá lúa mạ của người khác, thì rất nên dùng đến sợi dây thừng xỏ mũi và cái roi để quất vào mông. Nhưng khi con trâu đã thuần rồi thì không cần lúc nào cũng phải xỏ dây thừng vào mũi và nhăm nhe quất nữa.

Người ứng xử có văn hoá sẽ cảm thấy khó chịu khi đi bất cứ đâu cũng gặp phải những biển cảnh báo, những tiếng tuýt còi. Nhưng điều đáng nói hơn cả, niềm tin giữa người và người ngày càng giảm đi thấy rõ cùng với việc gia tăng các biển cảnh báo về ý thức ứng xử.

Nâng cấp văn hoá

Trong khi chúng ta vẫn chưa thể nâng cấp trình độ thưởng hoa của mình, chứ chưa nói đến việc hình thành một cung cách ứng xử có đạo đối với hoa, từ đó tìm cho dân tộc mình một loài hoa để tôn xưng làm quốc hoa.

Một số nhà nghiên cứu văn hóa đã chỉ ra rằng, chúng ta chưa chuẩn bị gì nhiều để nâng cấp trình độ ứng xử văn hoá cho những ngày lễ lớn, mà mới chỉ chăm lo cho những công trình lớn, những cuộc lễ lớn bằng những hình thức bề nổi. Đó chính là xây nhà từ nóc.

Linh hồn của những cuộc lễ lớn chính là phong cách, lối sống ứng xử của người dân, thế nhưng đáng tiếc nó không được đưa vào "trọng điểm" cần phải "xây dựng" từ hàng chục năm về trước.

Vì vậy, những gì đã và đang tiếp tục diễn ra trong các lễ hội là phép thử chính xác cho những mục đích dài hạn cần phải xây dựng lối sống văn hóa lành mạnh, có chuẩn và tinh tế cho cộng đồng ngay từ bây giờ khi chưa quá muộn.

Thái Đình Thắng

Nguồn: http://tuanvietnam.net/2010-01-08-quen-xay-dung-van-hoa-

HỌP BÁO TẠI HÀ NỘI VỀ VỤ TU VIỆN BÁT NHÃ

2010-01-11T08:39:00.000-08:00

Ngày 11/1/2009, Ban Tôn giáo Chính phủ phối hợp với Bộ Ngoại giao và UBND tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức họp báo tại Hà Nội để công bố những thông tin chính thức về vụ việc tu viện Bát Nhã. Đúng như những nguồn tin trước đó của báo chí chính thống, nay Ban Tôn giáo Chính phủ tiếp tục khẳng định vụ việc Bát Nhã chỉ là “mâu thuẫn nội bộ”. Dư luận có thể yên tâm gác nội dung “làm chính trị” và những “suy diễn” khác sang một bên vì nó không liên quan gì đến “mâu thuẫn nội bộ” của tu viện Bát Nhã và chính quyền Lâm Đồng cũng khẳng định “không có sức ép”, “không có xô xát”, “chưa có dấu hiệu hình sự”,“hoàn toàn bình yên”…

Nội dung cuộc họp báo nêu rõ về bốn vấn đề chính của “mâu thuẫn nội bộ” vụ việc Bát Nhã:

Thứ nhất, là mâu thuẫn về phương pháp tu giữa những người theo pháp môn Làng Mai và các vị tăng, phật tử Tu viện Bát Nhã. Những người theo pháp môn Làng Mai tu theo hình thức cộng tu (tức là nam và nữ cùng tu), trong khi đó các vị tăng và phật tử của Bát Nhã tu theo phương pháp truyền thống (nam nữ tu riêng).

Thứ hai, theo quy định của Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN), nếu người tu hành dưới 18 tuổi phải có người giám hộ và phải xin ý kiến cha mẹ nhưng đa số những người theo pháp môn Làng Mai đều dưới 18 tuổi đã không tuân thủ quy định này.

Thứ ba, pháp môn Làng Mai (do Thiền sư Thích Nhất Hạnh sinh sống tại Pháp sáng lập từ tháng 5/2008) đã được phép mở các khóa tu tập tại tu viện Bát Nhã dưới sự bảo lãnh của Thượng toạ Thích Đức Nghi - Trụ trì tu viện Bát Nhã và được sự chấp thuận của GHPGVN. Tuy nhiên Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã bổ nhiệm Phó Trụ trì Tu viện Bát Nhã, tấn phong giáo phẩm Hòa thượng cho một vị sư của Việt Nam mà không thông qua Trụ trì tu viện Bát Nhã và GHPGVN.

Thứ tư, theo ông Nguyễn Thanh Xuân, đã có sự tranh chấp về tài chính và tài sản giữa những người theo pháp môn Làng Mai và các vị tăng, phật tử của tu viện Bát Nhã.

Ngoài bốn vấn đề trên, cuộc họp báo còn nêu rõ: “Để giải quyết mâu thuẫn trên tại Tu viện Bát Nhã, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thanh Sơn, trong chuyến thăm Pháp cuối tháng 9/2009, có đề nghị gặp Thiền sư Thích Nhất Hạnh (đã được thông báo trước một tháng) để bàn cách giải quyết vụ việc nhưng Thiền sư từ chối không gặp, lấy lý do là đã có chương trình sang Mỹ hoạt động tôn giáo”.

Với bốn điểm “mâu thuẫn nội bộ” nêu trên, chẳng lẽ Giáo hội Phật giáo Việt

Nam

không đủ thẩm quyền xứ lý (cá nhân nào vi phạm đến đâu thì xử lý đến đó bằng cảnh cáo, kỷ luật theo phép nhà Phật và Hiến chương Giáo hội)? Giáo hội đã trình Ban Tôn giáo Chính phủ hai lá đơn xin bảo lãnh tu sinh Làng Mai, nhưng đã bị ông Nguyễn Thanh Xuân ký quyết định từ chối, mặc dù trước đó ông nói rằng “Nếu trụ trì nào có thiện ý muốn bảo lãnh những tăng ni tu theo pháp môn Làng Mai đến nơi tu tập mới thì phải tiến hành các thủ tục đăng ký với tổ chức Phật giáo địa phương và chính quyền nơi đến”.

Theo ông Nguyễn Thanh Xuân, Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ: “Trước hết, chính quyền địa phương đã kêu gọi, trên tinh thần lục hòa, để các tăng, phật tử của Tu viện Bát Nhã và những người theo pháp môn Làng Mai đối thoại và hòa giải mâu thuẫn”.

Nay số phận của gần 400 tu sinh Làng Mai đã không biết như thế nào khi mỗi người phải đi một ngả, họ không còn chùa để tu. Vậy còn “Làng Mai” nào nữa để mà thực hiện những điều tốt đẹp như ông Nguyễn Thanh Xuân nói? Nhưng người Phật tử vẫn hy vọng những điều tốt đẹp đó sẽ được trở lại bằng tinh thần đối thoại, lắng nghe và thấu cảm.

KẺ ĂN ỐC NGƯỜI ĐỔ VỎ

2010-01-11T08:29:00.000-08:00

Sen Việt: Trong cuộc sống, có rất nhiều câu chuyện thực 100% để minh hoạ cho câu thành ngữ “kẻ ăn ốc, người đổ vỏ”. Đó thường là những câu chuyện (vấn đề) mà kẻ gây ra tội lỗi và sai lầm, nhưng lại đổ hết tội lỗi, trách nhiệm cho người khác gánh chịu, nhằm chạy tội. Điều đáng nói, những kẻ có thể làm chuyện đó thường có quyền lực, địa vị và tiền bạc. Câu thành ngữ này được báo Tuổi Trẻ khai thác qua câu chuyện “biến đổi khí hậu” để châm biếm cho những kẻ đạo đức giả, nói một đằng làm một nẻo, muốn kiếm người “đổ vỏ” cho thật nhanh. Câu chuyện rất đáng suy ngẫm, vì chỉ ra những hạng người đã đánh mất liêm sỉ.

TT - Chuyện biến đổi khí hậu thật khủng khiếp. Tui xem mấy bức ảnh trên mạng mà lạnh cả người. Con sông Amazon nổi tiếng, lớn thứ hai thế giới nằm bên Nam Mỹ, thế mà giờ đây có chỗ cạn trơ đáy, đến độ cá sấu cũng chết khô. Khiếp thật!

- Nói chi chuyện bên Tây bên Tàu cho xa vời, ngay ở nước mình cũng khối chuyện để nói. Này nhé, con sông Hồng cạn trơ đáy, kinh khủng nhất trong vòng 107 năm qua. Rồi nước biển xâm nhập vào sâu đất liền đến hơn 60km ở Cà Mau khiến lúa, tôm cá... thất điên bát đảo.

- Thì cũng tại mình cả thôi. Tàn phá môi trường cho lắm vào, giờ phải trả giá. Hôm nay tui với ông mà không lo thay đổi cách đối xử với thiên nhiên như các nước tiên tiến đang làm thì con cháu mình hết đất sống đấy.

- Thay đổi cách sống thì sẵn sàng thôi, nhưng ông anh đừng có đem mấy cái ông nhà giàu ra để làm gương.

Trái đất tàn tạ như hôm nay cũng do mấy ổng khai thác bừa bãi, làm giàu cả trăm năm nay và giờ thì no nê cả rồi nên mới nói chuyện bảo vệ Trái đất. Thiệt là kẻ ăn ốc, người đổ vỏ.

- Thói đời là thế cả thôi. Cũng như mấy ông ngoại vơ vét đã đầy túi thì thường lên giọng đạo đức vậy mà!

BÚT BI

Nguồn: http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=352407&ChannelID=88

KINH TẾ HỌC VÀ TÀI NGUYÊN DƯỚI GÓC NHÌN PHẬT GIÁO

2010-01-08T01:34:00.000-08:00

ThienNhien.Net – Trong bối cảnh của suy thoái kéo dài của nền kinh tế và những hệ lụy tới ngành nông nghiệp của thế giới, bất chợt ai đó băn khoăn “phải chăng đã đến lúc chúng ta nên nhìn lại thành tựu tăng trưởng vượt bậc trong suốt thời gian qua, nhìn lại cách chúng ta tư duy về nền kinh tế và lối sống của mình”. Điều băn khoăn ấy đã được phần nào giải thích trong luận bàn của Ernest Friedrich Schumacher khi ông viết về “Kinh tế học Phật Giáo”. Xin trích lược giới thiệu cùng bạn đọc.

"Sống lương thiện" là một trong những lời răn dạy trong Kinh Phật. E.F. Schumacher tin rằng chắc chắn tồn tại một nền kinh tế học mang bản sắc Phật giáo.

Các quốc gia theo đạo Phật thường khẳng định rằng họ muốn trung thành với di sản mà cha ông để lại, song họ cũng kiên định phát triển kinh tế theo lối tư duy kinh tế hiện đại, với biện giải rằng không hề có bất cứ mâu thuẫn nào giữa giá trị tín ngưỡng và tiến bộ kinh tế. Sự lành mạnh về tinh thần và sự thịnh vượng về vật chất không phải là kẻ thù, mà trái lại, là những đồng minh tự nhiên của nhau. Dường như không mấy ai mảy may cho rằng một lối sống mang hơi hướng nhà Phật phải cần đến tư duy kinh tế Phật giáo. Thực ra điều này cũng tự nhiên và logic như thể lối sống vật chất hiện đại đã sản sinh ra tư duy kinh tế hiện đại.

Lao động, hàng hóa và tiêu dùng

Lao động là nguồn gốc sâu xa tạo nên của cải loài người. Trong kinh tế học hiện đại, lao động được tính là một phần cấu thành trong tổng chi phí, cần được tối thiểu hóa đối với người thuê lao động, mặt khác lại là việc hi sinh thời gian và sự thoải mái của người làm thuê, để được bù đăp bằng tiền công. Vì vậy, tình huống lý tưởng đối với giới chủ là có đầu ra mà không cần có lao động, và đối với người lao động là có thu nhập mà không cần làm việc.

Điều này, dĩ nhiên, chỉ là lý tưởng mà thôi. Nếu như quan điểm lý tưởng về lao động là không làm việc thì tất cả các phương pháp để giảm khối lượng công việc đều là điều tốt. Phương pháp hữu hiệu nhất là sự “phân công lao động” (được phân tích trong cuốn “Sự thịnh vượng của các quốc gia” của Adam Smith). Song, nó không phải là chuyên môn hóa theo hình thức truyền thống mà con người đã thực hành từ xa xưa, mà là vấn đề phân chia quá trình sản xuất hòan chỉnh thành những công đoạn nhỏ, cốt cho ra lò những sản phẩm với thời gian ngắn nhất và loại bỏ gần như toàn bộ những thao tác lao động thừa trong dây chuyền.

Trong khi đó, “Lao động” trong quan niệm Phật giáo có ít nhất ba chức năng: tạo cho con người cơ hội nuôi dưỡng và phát triển năng lực cá nhân; giúp con người vượt qua cái tôi ích kỷ của mình bằng cách tham gia cùng với những người khác trong một nhiệm vụ chung; mang lại cho con người những hàng hóa và dịch vụ cần thiết để tồn tại. Những hệ quả bắt nguồn từ quan điểm này là vô tận.

Theo nhà Phật, tổ chức công việc theo một cách vô nghĩa, nhàm chán, không hiệu quả hay tra tấn tinh thần bị coi là một sự phạm tội, nó cho thấy sự coi trọng vật chất hơn con người. Cũng tương tự như vậy, theo đuổi sự thư nhàn thay vì lao động được coi là một sự hiểu nhầm hòan tòan về một trong những chân lý cơ bản nhất của nhân loại. Chân lý ấy nói rằng lao động và giải trí là những phần bù trừ cho nhau của cùng một quá trình sống và không thể tách rời mà không phá hủy niềm vui lao động và niềm hạnh phúc thư giãn.

Do đó, theo quan điểm của Phật giáo, có 2 loại cơ giới hóa cần phải được phân biệt rõ ràng: một loại củng cố kĩ năng và năng lực của con người; còn loại kia biến con người thành nô lệ của máy móc.

Phật giáo coi tinh túy của nền văn minh không phải nằm ở cấp số nhân của những ham muốn, mà nằm ở sự sàng lọc những phẩm chất của con người. Những phẩm chất này chủ yếu được hình thành trong lao động. Và lao động, được tổ chức một cách thích hợp trong điều kiện bảo vệ chân giá trị của con người và sự tự do, sẽ ban phước lành cho những ai tiến hành nó cũng như các sản phẩm họ làm ra.

Nếu một người không có cơ hội có được việc làm, anh ta sẽ ở trong một tình thế tuyệt vọng, không chỉ bởi vì thiếu thu nhập mà còn bởi vì anh ta thiếu những nhân tố nuôi dưỡng và tăng thêm sinh lực mà chỉ lao động có kỷ luật mới tạo ra được.

Một nhà kinh tế hiện đại có thể thực hiện những phép tính cực kỳ phức tạp để xét xem liệu toàn dụng nhân công có phải đánh đổi bằng giá nào hay không hoặc liệu việc điều hành một nền kinh tế ở mức thấp hơn toàn dụng nhân công có đảm bảo một sự lưu động nhân công tốt hơn, một chế độ lương bổng ổn định hơn, và nhiều điều khác nữa hay không? Tiêu chuẩn đo lường sự thành công của anh ta đơn giản là tổng số lượng hàng hoá sản xuất ra trong một đơn vị thời gian.

Trong quan điểm của Phật tử, việc coi hàng hoá quan trọng hơn người lao động và coi tiêu dùng quan trọng hơn tính sáng tạo là chà đạp lên chân lý. Điều đó có nghĩa là chuyển trọng tâm từ người lao động sang sản phẩm của lao động, hay từ con người sang thực thể phi con người, hay một sự đầu hàng trước các thế lực tội ác.

Điểm khởi đầu cho mọi kế hoạch phát triển kinh tế mang bản sắc Phật giáo sẽ là kế hoạch để đạt được toàn dụng nhân công với mục đích tối cao là mang đến việc làm cho bất cứ những ai cần một công việc “bên ngoài”. Đây không phải là vấn đề số lượng việc làm tối đa hay số lượng sản phẩm tối đa.

Có một chút lưu ý khi các nhà kinh tế học Phật giáo đề cập đến lao động trong góc nhìn về giới, rằng phụ nữ chỉ cần làm tốt công việc nội trợ. Quá nhiều phụ nữ làm việc trong văn phòng hay công xưởng là một dấu hiệu của một thất bại kinh tế nghiêm trọng. Một ví dụ cụ thể là là để mẹ của trẻ nhỏ đi làm trong các công xưởng trong khi những đứa trẻ này không có ai săn sóc sẽ là phi kinh tế, chẳng khác nào việc trưng dụng một công nhân lành nghề làm một chiến binh dưới con mắt của một nhà kinh tế học hiện đại.

Trong khi các nhà kinh tế theo trường phái tư bản chủ nghĩa chủ yếu quan tâm tới hàng hoá, thì các Phật tử lại chủ yếu quan tâm tới sự giải phóng. Tuy vậy, Phật giáo không bao giờ đi ngược lại với sự thịnh vượng về vật chất. Vật cản đối với sự giải phóng không phải là sự giàu có hay việc tận hưởng những thú vui mà là sự bám giữ lấy của cải và sự khao khát những thú vui ấy. Vì vậy, điều chủ chốt trong kinh tế học Phật giáo là tính giản dị và sự hòa hảo.

Đối với các nhà kinh tế học hiện đại, điều này là rất khó tiếp thu. Họ đã quen với việc đo lường mức sống bằng lượng tiêu thụ hàng năm, cho rằng một người tiêu dùng nhiều hơn luôn luôn giàu có hơn một người tiêu dùng ít hơn.

Một nhà kinh tế học Phật giáo sẽ coi điều này là cực kì phi lý: tiêu dùng chỉ là một phương tiện để con người đạt đến sự giàu có, vì vậy mục tiêu phải là đạt được tối đa sự giàu có với mức tiêu dùng tối thiếu. Vì vậy, nếu mục đích sử dụng của quần áo là một mức độ thoải mái về nhiệt độ và sự hấp dẫn về mặt hình thức nhất định, nhiệm vụ đặt ra là đạt được mục tiêu này với những nỗ lực nhỏ nhất, ví dụ như là với sự tiêu thụ vải hàng năm thấp nhất và với quá trình thiết kế đòi hỏi ít công việc khó nhọc nhất.

Ở đây, ít công việc khó nhọc có nghĩa là nhiều thời gian hơn cho sự sáng tạo nghệ thuật. Ví dụ, sẽ là cực kì lãng phí nếu theo đuổi những việc cắt may phức tạp, như phương Tây hiện đại, khi một hiệu ứng đẹp hơn nhiều có thể đạt được nhờ một nếp gấp đầy thuần thục của những vật liệu chưa được cắt tỉa. Những điều vừa đề cập đối với quần áo cũng áp dụng tương tự đối với tất cả những nhu cầu của người. Sự sở hữu và sự tiêu dùng háng hoá rốt cuộc chỉ là một phương tiện và kinh tế học Phật giáo là các nghiên cứu có hệ thống về việc làm thế nào để đạt được những mục tiêu cao nhất cho trước bằng những phương tiện tối thiểu.

Kinh tế học Phật giáo muốn tối đa hoá sự hài lòng của con người bằng lượng tiêu dùng tối ưu nhất, trong khi kinh tế học hiện đại muốn tối đa hoá tiêu dùng bằng những nỗ lực sản xuất tối ưu nhất. Dễ thấy rằng những nỗ lực cần thiết để duy trì một lượng tiêu dùng tối ưu là thấp hơn những nỗ lực cần thiết đề duy trì lượng tiêu dùng tối đa. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên trước thực tế rằng áp lực và những ràng buộc của cuộc sống ở Burma (một quốc gia Phật giáo), thấp hơn nhiều so với ở Mỹ (hoàn toàn theo tư duy kinh tế hiện đại), mặc dù lượng máy móc tiết kiệm sức lao động được sử dụng ở Burma chỉ bằng một phần 60 lượng máy móc được sử dụng ở Mỹ.

Xét về cách thức tổ chức sản xuất, theo quan điểm của Phật giáo, việc sản xuất với đầu vào là các nguồn lực của địa phương để phục vụ cho những nhu cầu của người dân tại đó là cách thức hợp lý nhất, còn sự phụ thuộc vào hàng xuất khẩu để có tiền nhập khẩu là cực kỳ phi kinh tế và chỉ có thể chấp nhận được trong những trường hợp đặc biệt và ở quy mô nhỏ. Cũng giống như một nhà kinh tế học hiện đại thừa nhận rằng việc một người lao động phải đi làm xa nhà là một sự kém may mắn và không tối ưu, một Phật tử cho rằng khi các nhu cầu của con người được đáp ứng bằng những nguồn lực đầu tư ở cách xa thay vì bằng những nguồn tại chỗ thì đó là một sự thất bại hơn là thành công.

Sử dụng tài nguyên

Sử dụng tài nguyên cũng là một lĩnh vực cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa kinh tế học hiện đại và kinh tế học Phật giáo. Nhà triết học chính trị nổi tiếng người Pháp, Bertrand de Jouvenel, đã cá tính hoá “người phương Tây” trong những từ ngữ mà cũng có thể áp dụng cho các nhà kinh tế học hiện đại: “Họ có xu hướng không coi bất cứ cái gì là phí tổn, ngoài những nỗ lực của con người. Họ, dường như không quan tâm xem đã phí phạm bao nhiêu khoáng sản và tệ hơn nữa, đã phá huỷ bao nhiêu sự sống. Họ dường như không hề nhận ra rằng sự sống con người là một phần không hề tách rời với hệ sinh thái gồm nhiều dạng thức sống khác nhau. Điều này dẫn đến một sự đối xử thô bạo và lãng phí đối với những gì mà chúng ta hoàn toàn phụ thuộc vào, như nước sạch và cây cối.”

Lời dạy của Đức Phật lại bao hàm một thái độ tôn kính và dịu dàng không chỉ đối với tất cả những sự vật có tri giác, mà còn đồi với cây cối, với sự nhấn mạnh sâu sắc. “Cứ vài năm một lần, tất cả những người theo đạo Phật phải trồng một cái cây và phải chăm sóc nó cho đến khi lớn lên an toàn”, và các nhà kinh tế học Phật giáo đều khẳng định mà không có bất cứ băn khoăn gì rằng sự tuân thủ quy luật này trên toàn cầu sẽ dẫn đến sự phát triển kinh tế thần kỳ, độc lập khỏi bất cứ sự trợ giúp nào của nước ngoài. Một minh chứng điển hình là rất nhiều những thiệt hại về kinh tế ở vùng Đông Nam Á (cũng như ở nhiều vùng trên thế giới) xuất phát từ thái độ thờ ơ cố tình, đáng xấu hổ đối với rừng và cây cối.

Thực chất kinh tế học hiện đại không phân biệt giữa tài nguyên tái tạo được với tài nguyên không thê tái tạo, do phương pháp của nó là san bằng và định lượng mọi thứ bằng giá tiền. Vì vậy, khi sử dụng vô số những nhiên liệu như than, dầu, gỗ hoặc thuỷ năng, sự khác biệt duy nhất giữa chúng mà kinh tế học hiện đại phân biệt được là chi phí tương đối trên mỗi đơn vị. Nhiên liệu nào càng rẻ thì càng được ưa thích, vì họ cho rằng chọn nhiên liệu khác sẽ là phi lý và không tiết kiệm.

Dĩ nhiên, quan điểm của nhà Phật không như vậy. Sự khác biệt căn bản giữa các nhiên liệu không tái sinh được như than đá và dầu hoả và các nhiên liệu tái sinh được như gỗ và thủy năng không thể bỏ qua một cách đơn giản được. Nguyên liệu không tái tạo chỉ được phép sử dụng khi chúng là đầu vào không thể thiếu được, và phải được sử dụng một cách dè dặt, cẩn trọng nhất . Sử dụng chúng một cách thờ ơ hoặc lãng phí là một hành động bạo lực. Một trái đất phi bạo lực hòan toàn là điều khó có thể đạt được, nhưng dẫu sao con người luôn luôn có thể hướng đến sự phi bạo lực lý tưởng đó trong mọi việc mà anh ta làm, cụ thể là trong việc đối xử với tài nguyên thiên nhiên.

Cũng như một nhà kinh tế học châu Âu hiện đại sẽ không coi việc bán tât cả các báu vật nghệ thuật châu Âu sang Mỹ với một giá hời là một thành tựu lớn, một nhà kinh tế học Phật giáo sẽ luôn cho rằng lấy các nhiên liệu không thể tái sinh để làm đầu vào cho các hoạt động kinh tế là sống một cách ăn bám.

Một lối sống như vậy sẽ không có sự trường tồn vĩnh cửu và chỉ là một kế mưu sinh tạm thời. Vì trữ lượng các nhiên liệu không thể tái sinh được của thế giới – như than đá, dầu lử và gas thiên nhiên – đang được phân phối không công bằng một cách quá mức trên toàn cầu và hạn chế một cách rõ ràng về chất lượng, viêc tốc độ khai thác gia tăng chưa từng có là một hành động bạo lực chống lại tự nhiên, và từ đó tất yếu dẫn đến bạo lực giữa người với người.

Chỉ riêng thực tế này cũng là một điều đáng để suy nghĩ, thậm chí đối với người dân ở các quốc gia theo đạo Phật, những người chỉ quan tâm đến các giá trị tín ngưỡng và tinh thần trong các di sản Phật giáo của mà vẫn hăng hái theo đuổi chủ nghĩa vật chất của kinh tế học hiện đại ở tốc độ nhanh nhất có thể.

Trước khi phủ nhận kinh tế học Phật giáo và coi học thuyết này chằng khác gì một giấc mơ viển vông, họ có thể cân nhắc liệu con đường phát triển kinh tế vạch ra bởi kinh tế học hiện đại có thể dẫn họ tới những nơi mà họ thực sự muốn hay không. Cuối cuốn sách mang tên “Thách thức của tương lai”, giáo sư Harrison Brown của Viện Công nghệ California đã đưa ra đánh giá sau: “Do xã hội công nghiệp cơ bản là không ổn định, việc hứa hẹn tự do cá nhân cũng là không chắc chắn vì trong xã hội này có thể nảy sinh những tổ chức cứng nhắc và sự kiểm soát mang tính độc tài.” Quả thực, khi chúng ta xem xét lại tất cả những mối đe doạ tới sự tồn tại của nền dân chủ công nghiệp, sẽ rất khó để thấy được rằng sự ổn định và tự do cá nhân được duy trì như thế nào.

Nếu nhận xét trên không được công nhận là một quan điểm dài hạn thì ít ra trước mắt người ta cũng nên đặt câu hỏi liệu quá trình “hiện đại hoá”, hiện đang được được áp dụng mà không tính đến những giá trị tôn giáo và tinh thần, có đang mang lại những kết quả chấp nhận được hay không. Như công chúng đều biết, những kết quả này dường như là thảm hoạ, như: sự sụp đổ của nền kinh tế nông nghiệp, làn sóng thất nghiệp ngày càng cao phủ lên khắp các thị trấn và thành phố, và sự lớn mạnh của giai cấp vô sản thành thị, những người không có trong tay bất cứ thứ gì để nuôi dưỡng cả thể xác và tâm hồn.

Từ kinh nghiệm tức thời cũng như các triển vọng dài hạn, nghiên cứu của kinh tế học Phật giáo có thể được đề xuất cho những ai tin rằng sự phát triển kinh tế quan trọng hơn bất cứ giá trị tinh thần hay tôn giáo nào, bởi đây không phải chỉ là vấn đề lựa chọn giữa “sự phát triển hiện đại” hay “sự trì trệ truyền thống” màlà lựa chọn con đường phát triển đúng đắn.

Nguồn: Bài luận “Kinh tế học Phật giáo” của Ernest Friedrich Schumacher. Bài phân tích được xuất bản lần đầu tiên trong cuốn “Sổ tay châu Á”, được xuất bản tại Luân Đôn năm 1966, sau được đưa vào cuốn “Small is Beautiful” ( tạm dịch “Nhỏ là đẹp”) của chính tác giả (1973). Cuốn sách đã được dịch ra 27 thứ tiếng khác nhau và năm 1995 đã được tờ Thời báo Luân Đôn đánh giá là một trong 100 cuốn sách có ảnh hưởng nhất thế giới viết sau Thế chiến lần thứ 2.

Phượng Hoàng

Nguồn: http://www.thiennhien.net/news/193/ARTICLE/9431/2009-09-08.html

CỔNG CHÙA TRẤN QUỐC LÀM THẾ TỤC HOÁ KHÔNG GIAN TÍN NGƯỠNG

2010-01-03T16:40:00.000-08:00

Chi bằng ta vẽ lại một bức tranh mô tả chân thực vẻ hào hoa duyên dáng của "chùa Trấn Quốc - Đệ nhất danh thắng Thăng Long xưa" rồi treo đâu đó cho muôn người biết mà so sánh với những thứ đang xây mới nơi đây.

LTS: Sau khi đăng loạt bài về trùng tu cổng chùa Trấn Quốc, đình Kim Liên, chúng tôi đã nhận được rất nhiều ý kiến phản hồi của độc giả, đáng chú ý nhất là bài viết của KTS Trần Huy Ánh. Để rộng đường dư luận và đảm bảo tính khách quan đa chiều của thông tin, chúng tôi xin giới thiệu nguyên văn bài viết: Suy nghĩ dưới gốc cây bồ đề trong sân chùa Trấn Quốc. Bài viết này thể hiện quan điểm riêng của tác giả, đây không phải là quan điểm của báo VietNamNet.

Suy nghĩ dưới gốc cây bồ đề trong sân chùaTrấn Quốc:

Trong truyền thuyết, dưới tán cây bồ đề Đức Phật thiền định và đắc đạo. Tại sân chùa Trấn Quốc, cây bồ đề vốn là quà của Tổng thống Ấn Độ Prasat tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh, nơi đây đã diễn ra một lễ nghi trang trọng trồng cây ngày 24/3/1959.

Ngày rằm tháng Bính Tý năm Kỷ Sửu vãn cảnh chùa Trấn Quốc, trong khói hương ngào ngạt mà ngẫm nghĩ lời châu ý ngọc “Bát chính đạo" khắc ghi quanh gốc cây bồ đề.

Chính tinh tiến: Tháng 6/2009 chùa Trấn Quốc tổ chức khởi công rầm rộ lấy ngày với cái biển vẽ thay ngôi chùa cũ nhỏ nhắn duyên dáng là một quần thể xây cất mới toanh có tam quan to vật vã nối với cái cầu đá cong cong như lối vào thủy đình sân khấu rối nước. Quá kinh hãi nên có nhiều lời trần tình từ nhiều giới, cái phương án "cách mạng” ấy tạm dừng lại ít lâu.

Chùa cũ lâu ngày hư hỏng phải thay, việc tu sửa thường xuyên để tồn giữ nơi thờ Phật quả là việc trọng. Gọt giũa không ngừng để tiến hóa không ngừng - ấy phải chăng là diễn đạt nôm na của lời răn “Chính tinh tiến“. Nhưng tinh tiến được hiểu là việc bồi đắp nơi tôn nghiêm phải đạt sự gia tăng giá trị kỹ thuật, mỹ thuật hơn lên chứ không phải lối bày vẽ ra qua quýt. Chưa làm gì mà đã lộ ra cái ý tưởng phô trương trống rỗng - sản phẩm của kế hoạch vội vã, chủ quan, cẩu thả - ấy là chẳng tiến bộ mà thực sự là thụt lùi - không đạt Chính tinh tiến.

Chính tư duy: Suy nghĩ sự vật cho thật thấu đáo. Những việc chưa tỏ tường thì dày công khảo cứu, dẹp qua sự xấu hổ do dốt nát mà học bạn hỏi bè, nhờ cậy người đi trước truyền dạy cho điều hay lẽ phải. Nhìn từ bản vẽ đến những hình hài đang làm hiện nay (tháng 1/2010) thì thấy rõ: những người làm ra nó không hiểu những ý tứ sâu xa, ý nghĩa tinh thần ẩn chứa các công trình kiến trúc nguyên trạng. Trước bao la trời nước Hồ Tây – công trình mới làm tầm thường hoá cảnh quan giá trị vốn có. Ở vị trí linh thiêng, công trình mới đang làm thế tục hoá không gian tín ngưỡng. Đấy có phải là kết quả của Chính tư duy?

Chính kiến: Đổ hàng ngàn tỷ đồng ngân sách để trùng tu tôn tạo di tích là thể hiện sự quan tâm thiết thực tới di tích văn hóa nước nhà, nhưng các phương tiện thông tin đại chúng luôn chỉ ra những công trình trùng tu tôn tạo theo kiểu biến di tích vài trăm năm tuổi thành công trình... vài tháng tuổi. Nguyên nhân đúng, sai thì địa phương nói là tại trên, trên thì dựa vào cơ quan chuyên môn. Chuyên môn là cơ quan văn hoá, những nơi khó nhất thì trông cậy cả vào Cục Di sản. Đã có vị lãnh đạo văn hóa từng trả lời trên báo chí, đại ý rằng “nếu giao cho KTS giỏi thì có thể làm mới di tích một cách dễ dàng…”. Với cách nghĩ, cách làm ấy thì di sản không bị phá hủy mới là chuyện lạ.

Chính định: Giữ cho lòng mình ngay thẳng, chẳng vì vài miếng lợi nhỏ làm lóa mắt mà tự đong đưa đổi thay. Đành rằng bảo vệ từng mảnh chạm khắc không bị vỡ vụn, nâng niu từng viên gạch nhuốm màu thời gian, thận trọng với từng phiến đá dãi dầu mưa nắng tốn nhiều trí tuệ, công sức với sự trân trọng lịch sử văn hoá, hiếu kính với tổ tiên, yêu quý quê hương đất nước. Những việc này tốn nhiều mồ hôi máu não nhưng không tính ra được thành nhiều tiền.

Đập phá, dỡ bỏ hết đi, xúc đổ hết đi để rồi nhập khẩu nhiều gỗ tốt nguyên cây từ nước ngoài về, chở nhiều khối đá mới xẻ từ núi ra, nung nhiều ngói mới, gạch hồng, nấu chảy nhiều tấn tạ đồng đúc chuông mới tượng mới… việc ấy tính ra nhiều tiền thật dễ mà chẳng nhọc công - mệt óc (thuê mấy anh học việc bôi ra cũng rẻ), nhân lên phần trăm thiết kế, giám sát, lợi nhuận định mức này kia thật dễ. Việc ấy bàn dân thiên hạ biết cả vì dễ thấy nhưng giữ được Chính định khó thay.

Chính niệm: Ước muốn làm việc tử tế thì ắt sẽ gặp bạn tốt hết lòng giúp đỡ “tả phù hữu bật". Ý niệm khát khao làm việc thiện nguyện thì tự nó tỏa sáng, người người thấu hiểu mà đồng lòng góp sức. Vì sao việc làm sang trọng như tôn tạo các công trình văn hoá lịch sử, duy tu sửa chữa di sản kiến trúc cảnh quan nhiều thế mà chưa thấy công trình nào thực sự đem lại niềm hoan hỷ cho cộng đồng? Quý vị thực hiện, có cái nào đủ kiêu hãnh mà tự đánh giá đi: ở nơi đâu có các công trình này ra đời mà râm ran ngợi ca, các nhà chuyên môn lớn tiếng ghi nhận, thập phương nườm nượp kéo về học tập kinh nghiệm để cái đẹp cái hay lan toả? Ví như những việc làm mới di sản như ở chùa Trấn Quốc có phải là hình mẫu của Chính niệm không?

Chính ngữ: Suy nghĩ, nhận định tường minh, dùng lời lẽ đàng hoàng mà giãi bày. Chẳng vì nghĩ một đằng, nói một nẻo, hay mượn lời người này để dọa dẫm người kia, viện dẫn quanh co để che đậy những việc làm không đúng đắn, chẳng đủ lý lẽ để biện minh - ấy là cách hiểu của cá nhân tôi về chính ngữ. Quý vị đang vận hành các thủ tục để tiến hành xây mới chùa Trấn Quốc có cách nào diễn đạt lý do chính đáng phải dỡ bỏ đến tận móng từ cổng chùa đến các công trình liên quan để xây lại mới toanh những hạng mục ấy không? Dùng ngôn từ nào để bách tính tâm phục khẩu phục - nếu được thì cũng là làm cho thiên hạ mở rộng hiểu biết về Chính ngữ.

Chính nghiệp: Sự nghiệp chính đáng thì ắt có kết quả vinh quang. Vinh dự được tái tạo không gian linh thiêng của Hà Nội ngàn năm Văn hiến, những người trực tiếp vẽ ra cái ý tưởng, tiến hành mọi sự để biến cái ý niệm chuyển tiếp không gian Chùa Trấn Quốc từ TK20 sang TK21 đã bỏ phí một cơ hội hiếm có, làm rạng rỡ cái Nghiệp của mình trước cái Duyên kiếp ấy. Một công trình tôn nghiêm nhường ấy, đặt ở vị trí quý giá nhường ấy, tích tụ nhiều trí tuệ để làm bài học cho nhiều thế hệ kế tiếp. Tiếc lắm thay “phẩm tiên vớ phải tay hèn” nên cái chùa mới đang hiện dần ra kia không đọng lại gì mà chỉ thêm phiền muộn với câu hỏi: thay vì chiêm bái để những biểu tượng không gian làm thức tỉnh ý chí hoàn thiện nhân cách, thì lại phân vân liệu có thể gìn giữ niềm tin vào Thiện ý hay không khi cái đẹp bị thay bằng cái xấu dễ đến thế? Có duyên đấy mà không khởi nghiệp vậy có là Chính nghiệp?

Chính mệnh: Nhiệm vụ đặt trên hai vai dù có lớn lao nặng nề tới đâu mà là sứ mệnh chính đáng thì cũng chẳng nề hà. Những gì đang diễn ra ở các công trình tôn tạo di sản kiến trúc Hà Nội nói chung, chùa Trấn Quốc nói riêng cho thấy: các vị liên quan đến công việc này thiếu hụt nhiều thứ quá để có thể hoàn thành cái sứ mệnh cao cả ấy.

Cái lợi cái thiện vốn chẳng cùng đường. Lời than cũng cạn, đau xót mấy cũng chẳng can gián được, chúng tôi đành bàn với những anh em đồng cảm: chi bằng ta vẽ lại một bức tranh mô tả chân thực vẻ hào hoa duyên dáng của “Chùa Trấn Quốc - Đệ nhất danh thắng Thăng Long xưa" để rồi treo đâu đó cho muôn người biết mà so sánh với những thứ đang xây mới nơi đây. Sau này con cháu chúng ta có tỉnh ngộ ra, họ sẽ dỡ bỏ những thứ không ổn ấy, dựa vào bản vẽ mô tả nguyên gốc, dựng lại nguyên trạng đẹp đẽ như xưa, thôi đành coi việc làm nhỏ nhoi đó là Chính mệnh của mình vậy.

Lời lẽ nhà Phật cao xa, sang trọng, biết mình còn thô vụng nên diễn đạt dông dài, nói ra khi lòng buồn bã trước cảnh chùa Trấn Quốc ầm ầm xây mới, nên ý tứ rối bời.

Bình sinh sẵn một tấm lòng, không sợ bị chê cười là ngu si mà ngậm miệng. Những mong nhận được những lời chỉ giáo, chân nguỵ thế nào cũng chắp tay bái tạ.

KTS Trần Huy Ánh (có ý kiến chỉnh sửa của KTS Nguyễn Đình Thanh)

Nguồn: http://vietnamnet.vn/vanhoa/201001/Cong-chua-Tran-Quoc-lam-the-tuc-hoa-khong-gian-tin-nguong-887606/

10 SỰ KIỆN NỔI BẬT CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM TRONG NĂM 2009

2009-12-31T08:46:00.000-08:00

Những sự kiện Phật giáo nổi bật trong năm 2009 tiếp tục thu hút sự chú ý quan tâm của dư luận xã hội. Đó là dấu hiệu khởi động cho những hoạt động Phật sự đi vào bài bản trong những năm tiếp theo, đặc biệt năm 2010 diễn ra hai sự kiện lớn của dân tộc và Phật giáo: Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội và Hội nghị thượng đỉnh Phật giáo thế giới lần thứ VI. Để tạo đà cho sức sáng tạo, cũng như để các sự kiện đi vào thực tế cuộc sống, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp lãnh đạo và các ban, ngành, viện trung ương Giáo hội.

Năm 2009 cũng là năm Phật giáo Việt Nam phải đối mặt với nạn sư giả hoành hành, đời sống đạo đức của một bộ phận tu sĩ và Phật tử có biểu hiện tiêu cực, chạy theo lối sống hình thức.

1. Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới cung đón tượng Ngọc Phật Hoà Bình

Tượng Phật ngọc được đặt tên là The Jade Buddha for universal peace (Phật ngọc cho hòa bình thế giới) sẽ được đưa đi trưng bày vòng quanh thế giới. Việt Nam là nước đầu tiên được vinh dự cung đó và tôn trí Phật ngọc trên cả ba miền Bắc - Trung -

Nam

. Tượng được trưng bày tại 6 ngôi chùa lớn từ ngày 13/3 đến ngày 22/5/2009: Chùa Quán Thế Âm (Non Nước, Đà Nẵng), Chùa Đại Tùng Lâm (Bà Rịa - Vũng Tàu), Chùa Phổ Quang (Tân Bình, TP. HCM), Chùa Hoằng Pháp (Hóc Môn, TP. HCM), Chùa Vạn An (Châu Thành, Đồng Tháp), Chùa Phật Tích (Bắc Ninh), đón hàng triệu người đến chiêm bái.

Mục đích của việc triển lãm tượng Phật Ngọc là tạo cơ duyên cho nhiều người đến chiêm bái, đảnh lễ, có dịp hiểu rõ hơn về giá trị của hòa bình, không phân biệt tôn giáo, cùng cầu nguyện Phật Ngọc sẽ đem lại hòa bình cho thế giới, bình an cho các mối quan hệ, bình yên cho gia đình và bè bạn, sự thanh thản trong tâm hồn.

2. Đại lễ rước, cung nghinh xá lợi Đức Phật lớn nhất Việt Nam

Ngày 6/6/2009 (14-5 năm Kỷ Sửu), Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức Đại lễ rước, cung nghinh ngọc xá lợi Phật từ Tổ đình Giác Quang, TP.HCM về tôn thờ tại chùa Quán Sứ (Hà Nội) và chùa Bái Đính (Ninh Bình). Đây là một sự kiện văn hóa Phật giáo đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa sâu sắc đối với tăng ni, phật tử trong cả nước trong việc chiêm bái, tu tập cũng như tôn vinh các giá trị văn hóa của giáo lý đạo Phật trong cuộc sống.

Lễ rước diễn ra với quy mô chưa từng có với khoảng 150 Chư Tôn đức thuộc các tỉnh phía Nam và TPHCM cùng các bảo tháp có đặt xá lợi Phật và xá lợi Thánh tăng, được vận chuyển theo đường hàng không trên chuyên cơ đặc biệt của Hãng Hàng không Quốc gia Việt Nam, từ sân bay Tân Sơn Nhất đến sân bay Nội Bài. Lễ cung nghinh bắt đầu từ sân bay Nội Bài, ngọc xá lợi Phật được đưa về trụ sở Trung ương Giáo hội Phật giáo VN tại chùa Quán Sứ (Hà Nội) và được nghênh đón về an vị vĩnh viễn tại chùa Bái Đính (Ninh Bình).

3. Hội nghị Nữ giới Phật giáo thế giới Lần thứ XI tại Việt Nam

Hội nghị diễn ra từ ngày 28/12/2009 đến ngày 03/01/2010 tại Trung tâm Văn hóa Phật giáo Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh, chùa Phổ Quang, Quận Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh. Có hơn 2.500 Đại biểu tham dự, trong đó có gần 400 Đại biểu quốc tế đến từ 37 quốc gia, vùng lãnh thổ, gồm Ni trưởng, Ni sư, Ni cô đại diện Ni giới và các giáo sư, học giả, diễn giả, nhà nghiên cứu đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu... đại diện nữ Phật tử. Chủ đề chính là “Nữ giới Phật giáo lỗi lạc”.

Chủ đề Hội nghị lần này là Nữ giới Phật giáo lỗi lạc nhằm tôn vinh những thành tựu của nữ giới Phật giáo, thắt chặt tình đoàn kết hữu nghị của nữ giới trên khắp thế giới, qua Hội nghị để nữ giới Phật giáo được trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm sống, kinh nghiệm lao động, kinh nghiệm tu tập của những người nữ Phật giáo trên khắp thế giới qua đã giúp nhau cùng vượt qua những thử thách để đạt được an lạc hạnh phúc. Thông qua Hội nghị sẽ làm cho bạn bè đến từ nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ hiểu thêm về sự phát triển của Việt Nam, hiểu biết về Giáo hội Phật giáo Việt Nam và những thành tựu của nữ giới Phật giáo Việt Nam cũng như truyền thống phụ nữ Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử mấy ngàn năm của dân tộc.

4. Giáo hội thành lập Phân ban đặc trách Ni giới

Ngày 1/1/2009, tại Hội trường Thiền viện Quảng Đức (Văn phòng II TƯGH), Quận 3, TPHCM, Giáo hội Phật giáo Việt

Nam

tổ chức lễ ra mắt Phân ban đặc trách Ni giới. Phân ban gồm: Ban Chứng minh (08 vị), Ban Cố vấn (10 vị) và Thường trực Phân ban đặc trách Ni giới (20 vị), Ủy viên (27 vị), Ủy viên dự khuyết (19 vị). Ni trưởng Thích Nữ Huyền Huệ (TPHCM) được Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt

Nam

cử làm trưởng ban. Phân ban Đặc trách Ni giới thuộc Ban Tăng sự Trung ương.

Mục đích tôn chỉ của Phân ban đặc trách Ni giới: Thống nhất lãnh đạo, quản lý Ni giới trong cả nước theo quy định của Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Nội quy Ban Tăng sự Trung ương và Pháp luật Nhà nước; Phối hợp với Phân ban Đặc trách Ni giới các Tỉnh, Thành hội Phật giáo để thực hiện chức năng, nhiệm vụ được Trung ương Giáo hội và Ban Tăng sự Trung ương giao phó trong việc truyền bá Chánh pháp, chấn chỉnh sinh hoạt của Ni giới và củng cố giềng mối Giới luật Phật chế, Bát kỉnh pháp; Quản lý việc sinh hoạt, tu học của các cơ sở Ni giới theo Hiến chương GHPGVN và Pháp luật Nhà nước.

5. Tuần văn hoá Phật giáo và Hội thảo văn hoá của Ban Văn hoá Trung ương tại TP. Nha Trang

Khóa Hội thảo - Bồi dưỡng kiến thức và hoạt động văn hóa Phật giáo toàn quốc diễn ra từ ngày 2 đến ngày 5/12/2009 tại Hội trường khách sạn Hòn Ngọc Việt, Nha Trang, Khánh Hòa. Chủ đề chính là “Văn hóa Phật giáo Việt

Nam

và văn hóa dân tộc”. Dự kiến có khoảng 200 đại biểu gồm các Uỷ viên Ban Văn hóa Trung ương, Uỷ viên văn hoá của các đơn vị tỉnh, thành hội Phật giáo trong cả nước. Tổ chức thảo luận về các hoạt động văn hoá Phật giáo hiện nay và những năm kế tiếp theo tinh thần đạo pháp gắn liền với dân tộc. Hoạt động diễn ra với sự đóng góp của các học giả, các nhà nghiên cứu chuyên môn về lĩnh vực văn hoá và văn hoá Phật giáo.

Cũng trong dịp này, Ban Văn hoá Trung ương phối hợp với Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo tỉnh Khánh Hòa tổ chức Tuần văn hoá Phật giáo từ ngày 30/11 đến ngày 5/12/2009 với các hoạt động triễn lãm tranh ảnh, chiếu phim, ca nhạc… hưởng ứng Đại lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội. Bản đạo ca được dàn dựng công phu, bài bản nhất từ trước đến nay được ra mắt trong dịp này.

6. Ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội triển khai Phật sự trong nhiệm kỳ mới

Sáng ngày 14/4/2009 tại Hội trường chùa Pháp Lâm (TP. Đà Nẵng), Ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội đã tổ chức khai giảng Khóa Bồi dưỡng và tập huấn hoằng pháp toàn quốc với sự tham dự của hơn 350 đại biểu của 53 tỉnh thành trong cả nước. Với chủ đề “Hoằng pháp trong thời kỳ hội nhập & phát triển”, Giáo hội đặt trọng tâm công tác hoằng pháp với mục tiêu tạo con đường truyền bá chánh pháp một cách đồng bộ từ các địa phương. Khóa học và hội thảo hoằng pháp năm 2009 là một bước ngoặc của ngành Hoằng pháp trong giai đoạn mới, tạo tiền đề xiển dương chánh pháp đem đến sự lợi đạo ích đời.

7. Đại lễ Phật đản 2553 - 2009 tại thủ đô Hà Nội

Ngày 9/5/2009 (15/4 âm lịch), Đại lễ Phật đản Phật lịch 2553 - 2009 đã long trọng diễn ra tại quảng trường 1/5, Hà Nội. Hàng vạn người dân từ khắp các quận, huyện, thị trong toàn thành phố đã về dự với niềm đại hân hoan và tự hào. Năm nay là năm đầu tiên, tăng ni Phật tử Thủ đô đón mừng Đại lễ Phật đản sau khi đã hợp nhất Phật giáo Hà Nội với Phật giáo Hà Tây (cũ) nên sức cộng hưởng của lễ hội thật lớn lao. Đã có nhiều hoạt động hoằng pháp, hoạt động xã hội lớn, thu hút tăng ni, Phật tử các chùa ở toàn thành phố tham gia nhằm hướng về Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội và Hội nghị Thượng đỉnh Phật giáo Thế giới lần thứ VI sẽ được tổ chức tại Việt Nam vào trung tuần tháng 11/2010,. Tại Cung văn hoá Hữu nghị Việt - Xô, Trung ương Giáo hội và Ban trị sự Thành hội Phật giáo TP Hà Nội tổ chức đêm văn nghệ kính mừng Phật đản.

Đây là lần đầu tiên Phật giáo thủ đô có những hoạt động chào mừng Phật đản ấn tượng với cờ đèn, xe hoa rực rỡ. Đại lễ Phật đản đã hồi sinh, trở thành ngày hội văn hoá tâm linh của người dân thủ đô Hà Nội.

8. Đại lễ Quy y cho gần 4.000 đồng bào dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên

Ngày 19/4/2009, Đại lễ Quy y cho gần 4.000 đồng bào dân tộc do Ban trị sự Phật giáo tỉnh Kon Tum kết hợp Tiểu ban Phật tử Dân tộc ít người thuộc Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương tổ chức đã chính thức diễn ra tại Tổ đình Bác Ái, Thị xã Kon Tum. Đối với người mới bước chân vào con đường đạo, ngày Lễ quy y là một sự kiện vô cùng trọng đại. Sau Lễ quy y, họ trở thành Phật tử. Người Phật tử không chỉ biết cung kính tôn thờ Phật, mà từ đó Phật tánh được đánh thức, mọi suy nghĩ, việc làm, hành động đều hướng đến những việc làm tốt đẹp.

Hòa thượng Thích Thiện Duyên, Trưởng ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương khẳng định: “Chúng ta cần phải đoàn kết đùm bọc nhau, thương yêu nhau để san sẻ cho nhau những điều mình có được, kể cả vật chất lẫn giáo pháp nhiệm mầu của đức Thế Tôn. Mong rằng các vị sẽ lấy ngày hôm nay làm ngày kỉ niệm đặc biệt trong việc chuyển hướng đời mình. Hãy cùng nhau giúp đỡ khuyên nhắc bà con thân hữu về với Đạo pháp, về với Giáo hội, hãy chung tay góp sức xây dựng đất nước Việt Nam, dân tộc Việt

Nam

có một đời sống hòa bình an vui, giàu, đẹp”.

9. Khởi công xây dựng khu di tích Thánh tử đạo Thích Nguyên Hương

Nhận được sự quan tâm của Chư Tôn đức lãnh đạo Trung ương Giáo hội, các Ban Trị sự Phật giáo và Tăng Ni, Phật tử trong và ngoài nước, ngày 15/11/2009 Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Bình Thuận đã tổ chức trọng thể lễ đặt đá khởi công xây dựng Khu di tích Thánh tử đạo Thích Nguyên Hương tại thị trấn Liên Hương, Tuy Phong, Bình Thuận, để tưởng niệm Thánh tử đạo Thích Nguyên Hương vị pháp thiêu thân.

Cùng với ngọn đuốc của Bồ tát Thích Quảng Đức, ngọn đuốc Thánh tử đạo Thích Nguyên Hương tại tỉnh Bình Thuận đã trở thành một trong những biểu tượng bất diệt cho phong trào đấu tranh của nhân dân và Phật giáo miền Nam chống chế độ độc tài Ngô Đình Diệm.

10. Lễ hội ẩm thực chay mùa Vu lan Báo hiếu

Sáng ngày 20/8/2009, Lễ hội “Ẩm thực chay mùa báo hiếu” chính thức khai mạc tại Nhà Thiếu nhi thành phố mở đầu cho mùa Vu lan báo hiếu. Buổi sáng khai mạc, hơn 2.000 người gồm Chư Tôn đức Tăng Ni, Phật tử, đại diện các ban ngành đoàn thể và người dân TP.HCM đã tới tham dự. Lễ hội có khoảng 60 gian hàng ẩm thực chay của các quán ăn chay với các món chay tinh khiết, phong phú và đa dạng.

Lễ hội ẩm thực chay mùa báo hiếu nhằm đền đáp tứ trọng ân của người con Phật, ngoài ra còn phổ biến cách ăn chay khoa học để người dân giữ gìn sức khỏe và góp phần với cộng đồng quốc tế đang khẩn thiết kêu gọi ngăn chặn sự biến đổi khí hậu toàn cầu. Ngày hội ẩm thực chay Vu lan nên được tổ chức hằng năm để đưa ẩm thực chay hòa vào truyền thống văn hóa ẩm thực của dân tộc Việt

Nam

Theo: Văn Hoá Phật Giáo Việt Nam

ĐỐI THOẠI, MỘT MẪU THỨC KHOAN DUNG TƯ TƯỞNG

2009-12-31T06:07:00.000-08:00

Đối thoại là một trong những nguyên tắc khôn ngoan để duy trì hòa hợp và hòa bình. Trong đó, phản biện đóng vai trò quan trọng nhằm điều chỉnh và bổ túc nhận thức cho mỗi bên trong quá trình tham dự đối thoại. Truyền thống “vấn đáp” trong đạo Phật là biểu hiện sinh động của phương thức đối thoại trực tiếp. Đối thoại như vậy nhằm nâng cao nhận thức trước các vấn đề mà cuộc sống con người đặt ra. Ở đó, sự phản biện nhằm công bố những nhận thức đa chiều, tác động vào nhận thức đối tượng, tìm tiếng nói chung trong hoàn cảnh những bất đồng đang được nuỗi dưỡng để trở thành sự phản đối, phê phán, bài xích, thậm chí là bạo động.

Dân tộc Việt

Nam

từng tồn tại mô hình “Tam giáo đồng nguyên”. Đó là một di sản tinh thần có giá trị tư tưởng văn hóa đáng được trở thành giáo khoa trong mọi quá trình phát triển văn hóa giáo dục. Sự “cùng tồn tại” của Tam giáo nêu bật giá trị của tương quan và liên đới trách nhiệm. Không có một sự “đồng nguyên” nào cho thấy nó phải hoàn toàn vắng mặt sự phản biện hay phê phán. Vì chính phản biện là kênh giao tiếp duy nhất có thể tác động vào tư tưởng người khác, nhằm cân bằng nhận thức trước sự phong phú đa dạng của các luồng tư tưởng khác biệt trong xã hội. Thẳng thắn tỏ bày chính kiến luôn luôn có sự tác động hai chiều, do đó những luận điểm đưa ra cần phải có tính thuyết phục đối với những đòi hỏi của một mô hình xã hội đang thu hút nhiều nguồn lực, cũng như tập hợp những phản biện đa chiều.

Các tông phái của đạo Phật ở từng thời điểm, hoàn cảnh lịch sử cụ thể cũng đậm nhạt chỉ ra những cách thức đối thoại, thậm chí phê phán ở một mặt bằng nhận thức có độ chênh nhất định khi tiếp thu các giá trị nền tảng khác nhau để trải nghiệm giáo lý cũng như đề cao các giá trị văn hoá dân tộc. Và do đó, tuy cùng có một không gian chung là danh xưng đạo Phật, nhưng cách thức tiếp cận và thực nghiệm tâm linh lại có những khác biệt trong “sự” và “lý”. Nhưng đó là những khác biệt trong tương quan, liên đới. Loại trừ sự khác biệt không nằm trong nguyên tắc ứng xử của đối thoại. Và vì thế, nếu động cơ ban đầu là mục đích “loại trừ” thì không nên đặt ra các giá trị khác như công lý, hòa bình, lắng nghe… trên bàn đối thoại.

Những cách nghĩ cho rằng đạo Phật là thế này hay thế khác theo một cách tiếp cận chủ quan nào đó đã khiến cho đạo Phật trở nên là một hình thức cố định. Chẳng hạn khi nhà nho nhìn nhận ở một góc độ nào đó nói rằng đạo Phật là dị đoan, thì chính cách nhìn ấy đã phản chiếu vào mọi nội dung Phật giáo, dẫn đến một lối mòn trong suy nghĩ khi cho rằng tất cả mọi thứ thuộc về đạo Phật đều là di đoan.

Điều này chúng ta có thể thấy rõ trong cách nhìn phiến diện và đầy thành kiến của sử nho Ngô Sĩ Liên, mặc dù ông khen ngợi rất nhiều các vị vua Phật tử là anh minh, nhân hiếu, trí dũng…, song cứ nhắc đến sự ủng hộ đạo Phật của họ là ông phán ngay rằng “chẳng đáng quý gì”, “lụy cho đức tốt”... Như vậy những giá trị tương quan đã bị tâm lý bài tha ngăn chặn, từ đó nảy sinh những định kiến rất khó bỏ. Đạo Phật trong nhận thức của mỗi người một khác, và đạo Phật trong nhận thức cá nhân ở những thời điểm khác nhau cũng có những biến chuyển. Đạo Phật có nhiều pháp môn, tông phái nhưng đạo Phật không phải là tổ chức chính trị, chính vì thế dù sống trong bất cứ môi trường nào đạo Phật cũng giữ được những giá trị tương quan của mình với thời thế.

Sự khó khăn trong hầu hết những đối thoại đều đến từ lực cản của nhận thức chủ quan, cảm tính và định kiến. Do đó đối thoại chỉ trở thành những ứng xử văn hóa có tầm khi nhận thức của những người tham gia đối thoại đều phải ở một mức độ bao quát và quan sát rộng. Đối thoại vừa phá vỡ và mừa mở ra nhận thức về một vấn đề. Nên có những lúc, sau đối thoại, người ta phải trải qua giai đoạn đấu tranh mâu thuẫn để điều chỉnh nhận thức. Lúc đó, trước những cú “sốc” nhất thời đòi hỏi người ta phải có sự dũng cảm để chuyển hóa những định kiến, do những tri giác chưa đầy đủ đã lập nên trong các giai đoạn nhận thức trước đó.

Những khác biệt trong nhận thức là thực tế khách quan của xã hội, song hầu hết mọi nhận thức đều được những chuẩn lợi ích hướng dẫn: lợi ích cá nhân, lợi ích gia đình, lợi ích tổ chức và lợi ích dân tộc. Những lợi ích nào ở tầm rộng lớn thì sẽ được ý thức của con người bảo lưu trong đời sống ứng xử xã hội và trở nên phổ biến. Lịch sử tư tuởng con người bị tổn thương bởi chính những tri giác sai lầm khi đóng khung định kiến trong ý thức loại trừ nhau hay độc tôn tư tưởng bằng nhiều hình thức.

“Tam giáo đồng nguyên” là một mô hình xã hội được cổ vũ và diễn đạt dưới nhiều hình thức và nội dung khác nhau. Mô hình này tồn tại có những cơ sở lịch sử xã hội của bản thân nó. Từ trong lý thuyết, thực tiễn trải nghiệm, hầu hết các tư tưởng đều gặp nhau ở sự chia sẻ chung trong quá trình đem lại các giá trị và ích lợi trực tiếp cho con người. Có nghĩa rằng, con người (thiên hạ, lòng dân) thường được đặt làm trung tâm cho mọi lý giải, nhằm bù đắp những khoảng trống về đạo đức, văn hóa, lối sống.

Không thể đổ hết lỗi lầm trong đối kháng tư tưởng cho những nhà cầm quyền dù lúc này hay lúc kia họ gia tăng khoảng cách qua thái độ lựa chọn và ủng hộ cho một đường lối tư tưởng, tôn giáo nào đó. Nhưng sẽ là sai lầm, nếu lựa chọn tôn giáo nào đó chỉ nhằm cái mục đích loại trừ tôn giáo kia. Bởi chính kiến của họ có thể hiện như thế nào thì trước nhất cũng phải tạo nên những giá trị và ích lợi thực sự trong quá trình tiến tới sự hòa hợp và quy tụ mọi sức mạnh lớn nhất về với sức mạnh cầm quyền trong ngoại giao, chính trị, quân sự, tôn giáo, văn hóa, kinh tế...

Sự thống nhất trong hài hòa ích lợi của các tư tưởng phải căn bản dựa trên lợi ích chung của cả dân tộc, ở đó những giá trị lịch sử về nòi giống, huyết thống luôn có những sự cố kết chặt chẽ, nhiều khi chi phối mạnh mẽ vào trong nhận thức, tư tưởng, dần hình thành chủ nghĩa yêu nước, thương dân. Mọi tư tưởng đều chỉ là ngoại diên của khái niệm đồng bào, lòng dân... Đây chính là lý do, mô hình “Tam giáo đồng nguyên” không bao giờ chỉ do một tư tưởng khởi xướng, độc thoại... Muốn có mô hình “Tam giáo đồng nguyên” thì phải có những con người “Tam giáo”. Vậy những yếu tố “đồng dị” nào để người ta có thể thống nhất được với nhau mà phân chia trách nhiệm vai trò trong xã hội?

Muốn có những con người tam giáo thì trước hết, nền giáo dục nước nhà phải là nền giáo dục “Tam giáo”. Cuộc thi Tam giáo lần đầu tiên được vua Lý Cao Tông tổ chức vào năm 1195, nhằm tuyển dụng những con người có ích cho đất nước. Năm 1247, Trần Thái Tông, vị vua mở đầu triều Trần cũng cho mở cuộc thi Tam giáo. Vua Trần Thái Tông phát biểu rất rõ: “Nào biết bồ đề, giác tính ai nấy viên thành; hay đâu trí tuệ, thiện căn người người đều đủ. Chẳng cứ đại ẩn, tiển ẩn; đâu nề tại gia, xuất gia. Chẳng nề tăng tục, chỉ cốt tỏ lòng; nào kể gái trai, cớ sao nệ tướng? Người chưa hiểu, chia bừa thành tam giáo, giác ngộ rồi cùng thấu một chữ tâm…” (Rộng khuyên mọi người mở lòng bồ đề).

Vua Trần Thái Tông còn viết: “Lục tổ có nói: “Bậc thánh và đại sư đời trước không khác gì nhau”. Như thế đủ biết Đại giáo của Đức Phật ta phải nhờ tiên thánh mà truyền lại cho đời. Thế thì nay lẽ nào trẫm không coi trách nhiệm của tiên thánh là trách nhiệm của mình, giáo lý của Đức Phật là giáo lý của mình ư!” (Tựa Thiền tông chỉ nam).

Các giá trị tư tưởng được giáo dục và ứng dụng phổ biến trong thời đại đó, không chỉ chứng tỏ ý thức trọng hiền tài trong thời Lý - Trần mà còn mở ra tự do đối thoại từ những tầng lớp sĩ phu ưu tú nhất của dân tộc. Thời Lý - Trần, Phật giáo làm quốc giáo, nhưng chúng ta may mắn khi có những vị vua Phật tử sáng suốt, biết đặt lợi ích của dân tộc và tính thiện của người dân lên trên hết. Chưa tìm thấy bất cứ một văn bản nào thời đại đó nói lên sự kỳ thị, bài xích các tư tưởng khác nơi các trí thức Phật giáo, vì vốn dĩ họ hiểu và dung hòa được mọi phương tiện trên con đường minh triết.

Vào thời Trần, có hai nhà nho tiêu biểu là Trương Hán Siêu và Lê Bá Quát nói về Phật giáo ở những góc nhìn khác nhau.

Lê Bá Quát viết: “Thuyết họa phúc của nhà Phật tác động tới con người, sao mà được người ta tin theo sâu sắc và bền vững như thế? Trên từ vương công, dưới đến dân thường, hễ bố thí vào việc nhà Phật, thì dẫu đến hết tiền của cũng không sẻn tiếc. Nếu ngày nay gửi gắm vào tháp chùa thì mừng rỡ như nắm được khoán ước để lấy quả báo ngày sau. Cho nên trong từ kinh thành, ngoài đến châu phủ, cho tới thôn cùng ngõ hẻm, không mệnh lệnh mà người ta vẫn theo, không thề thốt mà người ta vẫn tin. Chỗ nào có người ở tất có chùa Phật, bỏ rồi lại xây, hỏng rồi lại sửa, chuông trống lâu đài chiếm đến nửa phần so với dân cư, đạo Phật hưng thịnh rất dễ mà được rất mực tôn sùng. Ta thuở trẻ đọc sách, để tâm khảo xét xưa nay, cũng hiểu sơ sơ đạo của thánh nhân để giáo hoá dân chúng mà rốt cuộc vẫn chưa được một hương tin theo. Ta thường dạo xem sông núi, vết chân trên khắp nửa thiên hạ, đi tìm những “Học cung”, “Văn miếu” mà chưa hề thấy một ngôi nào! Đó là điều khiến ta vô cùng hổ thẹn với bọn tín đồ nhà Phật. Bèn viết ra đây để tỏ lòng ta” (Văn bia chùa Thiệu Phúc)

Trương Hán Siêu viết: “Tượng giáo đặt ra là để đạo Phật dùng làm phương tiện tế độ chúng sinh; chính vì muốn khiến cho những kẻ ngu mà không giác ngộ, mê mà không tỉnh lấy đó làm nơi trở về với thiện nghiệp. Thế nhưng những kẻ giảo hoạt trong bọn sư sãi lại bỏ mất cái bản ý “khổ không” của đạo Phật mà chỉ chăm lo chiếm những nơi đất tốt cảnh đẹp, tự giát vàng nạm ngọc cho chỗ ở của chúng rực rỡ, tô điểm cho môn đồ của chúng lộng lẫy như voi rồng. Đương thời bọn có quyền thế, bọn ngoại đạo a dua lại đua đòi hùa theo…” (Văn bia chùa Khai Nghiêm)

Khi Phật giáo đứng ở vai trò được nhà nước đề cao, thì điều căn bản nhất trong đối thoại của trí thức Phật giáo là lắng nghe những tiếng nói từ một góc tiếp cận khác. Và họ đã làm được điều đó để viết lên tinh thần đối thoại có một không hai trong lịch sử dân tộc. Chỉ có những con người đứng ở tầm cao của đối thoại mới có thể hóa giải những xung đột tư tưởng đang chứa nhóm và có thể bùng cháy bất cứ lúc nào khi có điều kiện. Đó chính là bản lĩnh văn hóa mang tầm vóc thời đại được thể hiện qua thực tiễn ứng xử chuẩn mực, đem lại lợi ích cho một nhà nước đang rất cần sự khẳng định về độc lập và tự chủ. Thực tế, trí thức Phật giáo lúc đó là những người có đủ thẩm quyền về học vấn, nhận thức chính trị xã hội để đối diện và phản ứng lại với mọi công kích nhằm làm giảm uy thế của họ.

Nhưng họ nhận thấy ở Trương Hán Siêu có một khí khái của người quân tử, khi ông không chống tư tưởng giáo lý của đạo Phật mà ông chống những người đang thực hành sai những giáo lý ấy. Điều này phù hợp với nhận thức của những trí thức Phật giáo có tâm huyết với tiền đồ của đạo pháp và dân tộc. Và trong lời lẽ phê phán của Trương Hán Siêu họ đã nhìn ra những vấn nạn của người tu hành khi dựa dẫm vào quyền lợi thế tục. Chính vì lẽ đó, họ đã trân trọng khắc những phát biểu của Trương Hán Siêu vào văn bia, dựng ngay trước cửa chùa như một bài cảnh tỉnh giới tu hành đã đi sai con đường của Phật tổ.

Điều này cũng cho thấy, giáo lý của đạo Phật thực sự đã thấm nhuần trong xã hội, vì vậy họ không bao giờ đánh đồng hình thức vào nội dung để tìm đến những kết luận vội vã. Nhân cách của Trương Hán Siêu sẽ không được đề cao nếu ông đi theo vết xe đổ của Thái úy Đàm Dĩ Mông thời Lý khi công kích vào giáo lý Phật giáo. Nhưng ông đã trở thành người có bản lĩnh văn hóa khi đề cập đến những vấn đề nhức nhối trong đời sống sinh hoạt Phật giáo thời thịnh Trần. Chính vì chọn cách tiếp cận thực tiễn đó mà văn bia chùa Khai Nghiêm đã trở thành biểu tượng của đối thoại văn hóa được diễn ra một cách công khai, cởi mở trước một lực lượng trí thức Phật giáo hùng hậu trong xã hội.

Lịch sử cũng hơn một lần chỉ ra những mánh khóe núp dưới hình thức “đối thoại”, “điều trần”, nhằm triệt tiêu tư tưởng, kết nên bè đảng, gây rối loạn cho xã hội. Đàm Dĩ Mông thời Lý viết “Phán tăng đồ” với mục đích loại trừ Phật giáo ra khỏi đời sống, nhưng dù có tận dụng mọi cách để trở thành “người hùng” thì Đàm Dĩ Mông cũng không làm giảm đi hình ảnh của một con người mọt nước hại dân, bất trung, bất nghĩa qua những ứng xử phơi bày nhiều toan tính bất ổn.

Nhưng Phật giáo đã không cần phải tìm mọi cách để ngăn cản những điều mà người khác nói ngược ý mình, nói bất lợi cho mình, làm giảm uy tín của tôn giáo mình như những phản ứng tự vệ thường tình. Đó là sức mạnh của sự khoan dung tư tưởng trong đối thoại, đồng thời thể hiện sự dũng cảm của người phê phán và người tiếp nhận sự phê phán. Chính vì bản lĩnh văn hóa mà Trương Hán Siêu và một số trí thức Phật giáo đương thời đã là những người mở đầu cho giai đoạn phản biện xã hội, đối thoại xã hội, và vận dụng đối thoại để sàng lọc các định kiến tư tưởng. Tinh thần trên là một trong những điều hấp dẫn không ít nho sĩ đến với những triết lý cao siêu của nhà Phật khi họ từ bỏ chốn quan trường lui về ở ẩn, dần hình thành trong xã hội cả một xu hướng “cư Nho mộ Thích”. Bản thân Trương Hán Siêu lúc về cuối đời cũng gần gũi với Phật giáo để tìm sự bình an trong tâm hồn. Ông viết: “Phù thế như kim biệt, Nhàn danh ngộ tạc phi” (Từ khi cách xa cõi đời trôi nổi, Được tiếng nhàn mới biết trước đây mình đã sai - Dục Thúy sơn).

Phát biểu quan trọng của Trần Thái Tông về đạo Phật và đạo Thánh hiền trên phương diện quốc gia: coi trách nhiệm của bậc tiên thánh là trách nhiệm của mình, giáo lý của Đức Phật là giáo lý của mình, đã chủ trương tinh thần “Nho, Phật phân công”. Bởi ở những bối cảnh thực tiễn của lịch sử, các tư tưởng phải tự điều chỉnh để thích nghi và vận dụng có hiệu quả nhất những giá trị tư tưởng, văn hóa, tinh thần, tâm linh vào xã hội. Và thực tiễn lịch sử đã chỉ ra những mặt mạnh yếu khác nhau của từng tư tưởng. Điều này có tác dụng làm giảm đi nhiệt tình độc tôn tư tưởng và các tham vọng chính trị cực đoan khác.

Trong thời đại mà sự khẳng định độc lập chủ quyền và sự phục hưng dân tộc trở nên mạnh mẽ, những phát biểu thẳng thắn luôn được chấp nhận, đề cao, bởi ít nhiều bộ máy chính quyền đã ý thực rất rõ việc coi trọng trí thức, hiền tài. Bên cạnh đó, nhân cách “trung dung”, giáo lý “trung đạo”, đạo của người quân tử xuất xử, hành tàng… đã cân bằng các nguyện vọng, niềm tin, tri thức phát triển. Và chính mối ưu tư về xã tắc, cộng đồng, nhiệt huyết lập thân, lập danh đã thôi thúc những con người ở các khuynh hướng tư tưởng đối lập khác nhau dấn thân nhập thế, cũng như khẳng định mẫu hình nhân cách cao khiết.

Bản lĩnh văn hóa trong đối thoại được thẳng thắn bộc lộ thể hiện những dự cảm, trực cảm về nhiều những bất ổn và khiếm khuyết đang hiện diện trong đời sống xã hội. Đó là “mối tiên ưu” về một tương lai không xa của dân tộc. Giữ trong nhận thức “mối tiên ưu” ấy sẽ khiến họ nhanh chóng thoát ra khỏi những ích kỷ bản thân, nhìn ra những điều mà cả xã hội (trong cơn men say của vinh dự, tự hào nào đó) đã ngủ quên trước những thực tiễn nhức nhối đang cần chấn chỉnh.

Có thể, sự phát biểu nào đó làm cho thông tin ở những cấp quan trọng nhất bị chao đảo trong nhận thức. Nhưng giá trị phải được thực tiễn sàng lọc, nếu không bỏ đi một nhận thức lỗi thời thì không thể thêm vào một nhận thức phù hợp. “Bất phá bất lập, bất lập bất phá” là phép biện chứng tự nhiên được khéo léo vận dụng vào trong ứng xử Tam giáo. Tinh thần Phật giáo không cho phép xa rời sự dũng cảm trong nhận thức và ứng xử: Cái gì chưa tốt thì nên mạnh dạn chỉnh cho tốt; Cái gì đã xấu thì đừng tiếp tục cho xấu nữa…

Cảnh báo xã hội chính là những nội dung mà Trương Hán Siêu đã đưa ra trong một phương tiện thông tin để đời là bia đá. Cảnh báo ấy không chỉ chuyển tải những nội hàm đối thoại mà cho đến nay vẫn giữ nguyên giá trị thời đại và thời sự, rằng thanh lọc định kiến và thanh trừng tư tưởng là hai vấn đề mà người trí thức phải vượt qua trước những động cơ được thôi thúc từ bên trong. Khi tư duy “giấy trắng mực đen” còn được xem như là xác suất của “chân lý”, thì những ứng xử văn hóa, đối thoại cũng gắn chặt với điều này và thường dẫn đến tình trạng ứng phó “xấu che, tốt khoe”. Vậy mà nghìn năm sau, dù thời thế có thịnh suy đắp đổi thì cũng không một người Phật tử Việt Nam nào, để bênh vực, biện hộ cho tôn giáo mình mà phá bỏ những điều Trương Hán Siêu đã viết.

Họ cùng nhau nâng cấp cho trình độ đối thoại thời đại trong khát vọng hoàn thiện và đi tới. Những sai lầm của lịch sử có lẽ nào lại không xuất phát từ sự hà khắc, bất dung trong tư tưởng?

Muốn nâng tầm văn hóa nên đi sâu vào trong thực tại đa chiều của bối cảnh văn hóa. Và trí thức thời đại phải là những người có khả năng ra vào trong Tam giáo, đôi lúc họ cần can đảm từ bỏ những nhận thức cũ của mình để trở về với nguyên lý trung đạo hay đạo trung dung. Lịch sử không cần bào chữa cho thái độ nhiệt tình “ở ẩn” của những người từng gắn bó với xu hướng tư tưởng nào, vì từ nhiều phía nhận thức, họ đã có một kết luận riêng cho chính cuộc đời của họ: công thành thân thoái. Nguyễn Trãi nói “Ẩn chẳng rừng sâu là đại ẩn. Chùa nhà tu Phật mới chân tu”. Đó chính là bản lĩnh văn hóa khi dám nhìn thẳng vào những sai lầm của bản thân mình.

Tâm linh, tư tưởng, chính trị, tri kiến độc lập, tự do, tự chủ đều ít nhiều gắn liền với những biểu hiện trữ tình của quê hương, sông núi. Quê hương là nguồn mạch để tìm về sự dung hòa văn hóa. Vì lẽ đó, mọi hận thù, mọi hờn trách, mọi thăng trầm trên con đường hoan lộ của thế giới vô thường, hư ảo, phù trầm… đến một lúc nào đó sẽ thôi thúc sự tiếp cận với nguồn tri thức ẩn dật để đẩy lên thành một lý thuyết tồn tại cao khiết. Ở đó, quê hương, nơi chôn nhau cắt rốn trở thành nguồn cội của những ứng xử coi trọng về nhân nghĩa, tình cảm, tâm linh. Bước chân vào không gian ấy, ai có thể cao ngạo xướng lên những hư danh giả tạm của bản thân? Thực tiễn thăng trầm của lịch sử đó đã hóa giải tất cả mọi vẫy vùng tư tưởng, mọi nhiệt tình tranh nhân, tranh ngã đế một thời điểm nào đó, người trí thức dân tộc tiến tới nhận thức dung hợp giữa nội tâm và ngoại giới.

Đó cũng là lúc người trí thức đối thoại nhiều nhất với bản thân mình. Không ít người đã từng xây những pháo đài to lớn về tư tưởng để thực hiện những cuộc “long trời lở đất” để rồi những sinh linh của dân tộc lại thất thểu dọc ngang trong trường dạ tối tăm. Nguyễn Trãi chỉ đến cuối đời mới có thể dũng cảm mà thốt lên: “Ta dư cửu bị nho quan ngộ” (Bấy lâu ta đã bị cái mũ nhà nho nó chụp làm cho sai lầm). Cái lý thuyết “nhân nghĩa” được ra rả đề cao từ bên kia biên giới như một gáo nước lạnh dội vào tận cùng tim óc của ông khi nghịch cảnh “nướng dân đen vùi con đỏ” không thể bào chữa vẫn còn in đậm trong ý thức lịch sử.

Lịch sử là một diễn biến có ý thức, nhưng vì sốt sắng muốn vĩnh cửu những cái vốn dĩ là tương đối, con người đã từng hơn một lần không ngần ngại xóa sổ sự tương quan, liên đới chỉ vì thành kiến tư tưởng và độc quyền chân lý. Khoan dung tôn giáo, tư tưởng được tổ tiên ta gây dựng không đi ra ngoài ý nghĩa của ước vọng thái bình và xây dựng nền độc lập, tự chủ lâu dài cho dân tộc.

Tài liệu tham khảo:

1. Viện Văn học, Thơ văn Lý - Trần tập II quyển thượng, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1989, tr. 748.

2. Đại Việt sử ký toàn thư tập 2 Bản in Nội các quan bản, Nxb Văn hoá Thông tin, Hà Nội, 2003, tr. 237.

Thích Thanh Thắng

(Theo: Văn Hóa Phật Giáo Việt Nam)

NGƯỜI CON GÁI LÀNH CỦA ĐỨC THẾ TÔN

2009-12-26T17:39:00.000-08:00

Việt Nam là một nước có truyền thống văn hoá Phật giáo lâu đời. Lịch sử dân tộc từng ghi nhận những người phụ nữ Phật tử đứng ở ngôi vương, ngôi hậu…. Họ là những bậc nữ lưu tài hoa xuất chúng được xã hội cảm phục. Họ dạy dân giữ làng giữ nước, chăm lo sản xuất, giữ vững giềng mối tâm linh truyền thống. Và có người trong số họ đã hiển thánh, đã hóa ngôi vị Phật bà được thờ cúng trang nghiêm trong nhiều đền chùa với ý nghĩa phù trợ cho mưa thuận gió hòa, gia đình ấm no hạnh phúc, đất nước thanh bình phát triển.

Đức Kiều Đàm di mẫu đã từng đi bộ suốt 200 cây số từ kinh thành Ca Tỳ La Vệ đến thành Tỳ Xá Ly để khẩn thỉnh Đức Thế Tôn cho nữ giới được xuất gia sống đời phạm hạnh. Ngài A Nan vì hiểu rõ tâm nguyện của Đức Kiều Đàm, nên đã ba lần khẩn thỉnh Đức Thế Tôn thương tưởng chấp nhận cho người nữ được xuất gia. Công lao to lớn đó của các bậc tiền nhân chính là sự chuyển tiếp những giá trị bình đẳng, công bằng đầy ý nghĩa cho thời đại. Nhằm nâng tầm giá trị và tiến bộ của người phụ nữ Phật tử, chúng ta cần đặt giá trị ấy tương quan với những yêu cầu cấp thiết về sự bình đẳng giới trong phạm vi toàn xã hội.

Sứ mệnh của người phụ nữ Phật giáo đang được đặt ra một cách cấp thiết trong tinh thần hòa hợp và đi tới. Sự hòa hợp đó không chỉ vì tầm nhìn của một sự đổi thay mang tính kỹ thuật trong một xã hội đòi hỏi những yếu tố tiến bộ, hiện đại mà sự hòa hợp đó còn cho chúng ta những giá trị bình an từ trong tâm. Và hòa hợp để chúng ta bày tỏ niềm kính tin tuyệt đối với những điều Đức Phật đã dạy trên tinh thần giải thoát và giác ngộ.

Không một giá trị nào trong kinh điển không cần chúng ta phải nghiền ngẫm hay nhắc lại ở những cấp độ nhận thức khác nhau. Nhưng nếu chỉ tìm những ý nghĩa “đúng-sai” trong lời dạy của Đức Phật, chúng ta sẽ không bao giờ chạm đến giá trị đích thực của lời dạy với ý nghĩa giáo lý chỉ là phương tiện, là chiếc bè đưa người qua bên kia bến bờ an vui. Và giới hạn trong nhận thức sẽ khiến chúng ta khó tiếp cận với phương tiện mà Đức Phật đã ân cần chỉ dạy.

Hàng năm, những người con gái lành của Đức Thế Tôn nhóm họp định kỳ để lắng nghe những tiếng nói quan trọng của người phụ nữ Phật tử, vì trước mắt chúng ta là cả một thế giới tương quan với những cuộc khủng hoảng ở phạm vi toàn cầu từ kinh tế, chính trị đến môi trường sống. Điều đó đang tác động trực tiếp đến ngôi nhà chung Phật pháp, đến chị em chúng ta trong những hoàn cảnh sống khác biệt.

Một ngôi nhà dù tối cả trăm năm nhưng chỉ cần thắp ngọn đèn lên thì mọi vật đều sẽ sáng tỏ. Đó là ý nghĩa: Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi. Và sự “xuất chúng” của người phụ nữ Phật tử có lẽ nào không xuất phát từ chính công việc thắp sáng ngôi nhà mà mình đang sống.

Những mâu thuẫn quốc gia, sắc tộc, tôn giáo, những phản ứng dữ dội của thiên nhiên, những đói nghèo bệnh tật, những hoàn cảnh phân biệt kỳ thị giới, những yếu kém về thể chất và tinh thần thời đại…, tất cả điều đó đều là biểu hiện của những ý nghĩ, hành vi tiêu cực do chúng ta đã và đang sử dụng sai năng lực của chính mình. Sự hoang phí năng lực đó đang được đầu tư vào những cạnh tranh vô bổ và lãng phí khi trước mắt chúng ta là mối tương quan, tương duyên không thể tách rời giữa con người và môi trường sống.

Sự khẳng định nào cũng sẽ là ích kỷ nếu không thể đi ra ngoài những phân biệt và kỳ thị kể trên. Chúng ta không thể dùng chính sự phân biệt để chống lại sự phân biệt mà vốn dĩ chúng ta từng cho đó là sự bạo hành, bất bình đẳng về giới, sự chống đối tư tưởng tự do, tiến bộ của con người.

Đức Phật đã khéo léo vận dụng nhiều phượng tiện để chúng ta tự hoàn thiện mình ở cấp độ tự thắp sáng năng lực, hóa giải và hòa hợp trước mọi hoàn cảnh sống. Đó không phải là cam chịu và nhẫn nhục một cách mù quáng mà đó là tâm từ bi, lòng trắc ẩn trước những khổ đau, bất hạnh của đồng loại.

Việc cần làm của chúng ta ngày hôm nay là cùng ngồi lại với nhau trong mục đích thống nhất và hòa hợp để triển khai nhiều hơn nữa, mạnh mẽ hơn nữa sự tự thắp sáng, hơn là ngồi để dằn vặt với những xung đột ích kỷ cá nhân mà vốn dĩ những mức độ tràn lan của nó vẫn đang bị điều hiện hóa bởi nhiều hoàn cảnh sống khác biệt. Nhiệm vụ của chúng ta là nói lên tiếng nói cảm thông để những người anh chị em của chúng ta lắng nghe, hiểu và làm đúng với những điều Đức Phật đã dạy: Mọi loài chúng sinh đều có Phật tính; Hãy lấy giới luật làm thầy…

Chúng ta nên cung cấp nhiều hơn những cách nhìn tích cực về người phụ nữ Phật tử. Và chúng ta phải chứng minh điều đó bằng thực tiễn sống và tu tập của bản thân. Bởi lẽ sự tương kính sẽ luôn đem lại giá trị của lòng tự trọng và sự tôn trọng. Không một ai đem sự kính trọng đi mà không nhận lại được sự kính trọng. Nguyên lý nhân quả đã khẳng định rõ như vậy. Hãy quán chiếu sâu vào sự bình an nội tại, ở đó sự tương kính trong một gia đình giữa người nam và người nữ, vốn đã là những kết luận sâu sắc về tình yêu thương: Anh em như thể chân tay. Mất cái tay hay cái chân thì cơ thể chúng ta sẽ mất cân bằng.

Trước sự đóng góp vào quá trình phát triển chung của xã hội, chúng ta có nhiệm vụ kêu gọi hãy chấm dứt sự kỳ thị và những cung cách ứng xử trịch thượng, mệnh lệnh, không xuất phát từ sự tương kính và tôn trọng nhân phẩm. Kêu gọi đó thể hiện mục đích duy nhất của chúng ta là đưa xã hội tiến gần hơn đến sự công bằng. Sự kêu gọi bình đẳng giới không phải việc làm ích kỷ cá nhân và không nên xuất phát từ động cơ thiếu thiện chí hòa hợp. Những lời trách móc thị phi, sự đổ lỗi, thái độ giận dữ đều không làm cho chúng ta tiến bộ hơn trong con đường tu tập, bởi chúng ta đã là người “phụ nữ Phật tử”, và giáo lý của chúng ta không phải là học thuyết tư tưởng “đấu tranh xã hội”. Hơn nữa, những định kiến, giáo điều về giới tính phần nào cũng do thái độ sống thụ động của chính chúng ta góp sức xây nên.

Sự bình đẳng, tự do, hòa hợp không thể tự có, nên trong chính chúng ta, sức mạnh của lòng từ bi là sức mạnh lớn nhất để chúng ta vươn lên chứng minh và khẳng định chúng ta là những người con gái lành thực sự của Đức Thế Tôn. Để từ đó, những người anh chị em của chúng ta thấy chúng ta như một phần máu thịt của chính mình. Đức Phật từng dạy, hãy nhìn những người phụ nữ lớn tuổi cũng như ít tuổi mà coi họ như những người chị, người em ruột thịt của chính mình để che chở, bảo vệ. Sự an trú trong tâm từ bi là sự an trú giúp chúng ta trưởng thành theo thời gian.

Chúng ta đang đi trên con đường của những người anh chị em đã từng là tổ tiên huyết thống và tổ tiên tâm linh của chúng ta xây đắp nên. Thừa hưởng điều đó, chúng ta nên hướng nhận thức của mình nhiều hơn đến đồng loại, rằng nhiều người trong số họ vẫn phải chịu sống một cách đầy khó khăn với những đau khổ, đói lạnh, bệnh tật, hoang mang, đọa đày trong chiến tranh, trong sự khắc nghiệt của thiên tai, bệnh dịch. Sự “xuất chúng” của chị em chúng ta không chỉ thể hiện ở số đông những người có bằng cấp cao trong những ngôi trường danh tiếng thế giới mà còn là nhận thức chung trước những liên đới xã hội mà chúng ta không phải là người đứng ngoài chứng kiến. Người phụ nữ là một nửa sự sáng tạo của thế giới. Nhiệm vụ chính yếu của chúng ta là phải sử dụng trí tuệ và sự sáng tạo ấy để giảm bớt những nhân tai và thiên tai đang từng giờ, từng phút gây ra cho con người.

Người ta nói, đường đi ngắn không đi không bao giờ tới. Mỗi ngày làm được một điều thiện nhỏ, thêm được một ý nghĩ lành nhỏ là chúng ta đang cần mẫn góp nhặt cho thế giới một sự an vui lớn. Chúng ta hãy ngồi bình tâm để lắng nghe những tiếng nói, những hành động nào từ cuộc sống đang đem đến cho chúng ta một cuộc sống tốt đẹp, an nhàn trong khi máu xương, mồ hôi nước mắt của biết bao những người mẹ, người chị, người em của chúng ta đã đổ xuống để đất dữ hóa lành. Nhìn ra sự tương quan ấy, những uất ức về giới tính như một cách khẳng định bản ngã của chị em chúng ta chỉ là giả tạm.

Mục tiêu của chúng ta hôm nay là vượt qua những khác biệt về giới, về hoàn cảnh xuất thân, tông phái để hướng tâm vào những đóng góp thiết thực cho xã hội. Và đó cũng là ý nghĩa cao cả nhất của sự hy sinh. Bằng không sự tranh đấu của chúng ta chỉ làm gia tăng những phiền não, chỉ trích và chống đối. Chúng ta sẽ làm gì để theo kịp những tiến bộ của khoa học, kỹ thuật trong thời đại mà chúng ta đang sống, để không chỉ nâng cao trình độ nhận thức thực tiễn mà còn chứng tỏ những người phụ nữ Phật tử không hề kém sáng tạo hơn bất cứ ai trong xã hội.

Vậy thì chúng ta phải biến ước muốn thành hiện thực. Chúng ta phải có trường đại học riêng dành cho nữ Phật tử với những kiến thức chuyên môn cơ bản và những phân tích tích cực trong tìm hiểu những tiến bộ của thời đại, làm sao cho phù hợp với thể chất và tâm sinh lý của nữ giới. Nhất định chúng ta sẽ tập trung được trí tuệ để mở màn cho những đề xuất mới, táo bạo và thiết thực hơn, song song với việc giữ vững truyền thống tu tập trong tông môn của mình. Hiểu mình, nắm rõ được năng lực của mình, chúng ta sẽ đi xa hơn trên con đường mà Đức Phật đã khai mở. Sẽ có những anh chị em thắc mắc về “tham vọng” của chúng ta. Nhưng điều khẳng định “Phụ nữ Phật giáo xuất chúng” không còn nằm ở những hình thức lực lượng chúng ta nhiều hay ít mà ở chất lượng sáng tạo của chị em chúng ta trong ngôi nhà chung Phật pháp và trong sự vận động nhiều đổi thay của xã hội.

Không phải sự dấn thân của chị em chúng ta còn hạn chế, càng không phải do những người anh em không hoàn toàn tin tưởng chúng ta, không đề cử chúng ta vào những vị trí quan trọng trong giáo hội mà là việc làm thường ngày của chúng ta vẫn chưa tỏ ra tích cực, hữu hiệu. Và một nguyên nhân quan trọng là trong nhiều hoàn cảnh tín ngưỡng, các tư tưởng phân biệt nam nữ đã đan xen vào hệ thống giáo dục của chúng ta ở những thời kỳ Phật giáo mất định hướng và lâm vào khủng hoảng.

Chúng ta có quyền đặt câu hỏi, liệu một nữ Phật tử có thể là Chủ tịch hay Phó chủ tịch để điều hành Giáo hội, giống như thế gian có những người phụ nữ làm tổng thống, thủ tướng hay không? Đó không phải là câu hỏi thiếu thực tế mà sự thiếu thực tế nằm trong chính bản thân chúng ta, rằng chúng ta chưa chuẩn bị gì nhiều cho những mong muốn chính đáng và cao đẹp đó. Chị em chúng ta đã tự tạo cho mình những khoảng cách đối lập bằng sự sợ hãi chứ không phải bằng sự tương kính. Trong Bát kính pháp, Đức Thế Tôn muốn chúng ta giữ chữ kính không phải bằng thái độ run sợ. Lấy kính mà đối đãi thì nhận về sự kính trọng. Nhưng lấy sợ làm phương thức sống thì sự lấn lướt về giới tính sẽ xảy ra, chúng ta sẽ đánh mất sự tương quan và lòng tự trọng của phẩm cách.

Sức mạnh nội tại tạo ra sự phong phú và thịnh vượng. Chúng ta hãy khẳng định rằng chúng ta làm được. Người con gái lành của Đức Thế Tôn lẽ nào lại không tích cực trau dồi đạo hạnh, lẽ nào không mạnh dạn dấn thân để làm sáng ngôi nhà của mình để đem lại cho số đông những giá trị và ích lợi thiết thực?

Câu hỏi này xin để chị em chúng ta cùng suy nghĩ. Mặt đất dưới chân chúng ta đang chuyển động, nhưng chúng ta đã run sợ trước những nguy hiểm và khó khăn do chính chúng ta tưởng tượng ra. Chúng ta chưa đủ năng lực xả thân cầu pháp như nhiều tấm gương mà những người anh em chúng ta đã làm. Thực tế này chúng ta phải chiêm nghiệm nhiều hơn trong lịch sử. Xin từ bỏ những lo sợ và cả những điều không chính đáng mà chính chúng ta tạo lập nên trong quá trình tu tập. Chị em chúng ta cần có sự bảo vệ che chở, nhưng chúng ta cũng có đầy đủ năng lực và điều kiện để bảo vệ, che chở cho những người anh em chúng ta. Sức mạnh của phụ nữ Phật tử là sức mạnh của sự thận trọng, mềm mỏng, mẫu mực và khiêm nhường. Ở đó, lòng từ bi là sức mạnh lớn nhất. Và không phải ngẫu nhiên chư Phật, chư Bồ tát lại hiện thân như những người mẹ hiền, cưu mang, tần tảo để giữ ấm cho gia đình và cộng đồng.

Trong nhiều quốc độ ngôn ngữ, văn hóa, chị em chúng ta hội tụ về đây không chỉ để biểu dương những nhận thức mới mẻ đã được củng cố và phát triển trong mấy chục năm qua, mà chúng ta muốn nói rằng, qua công nghệ thông tin, qua những nỗ lực cống hiến và hàn gắn ở mỗi quốc gia, chị em chúng ta đã nhận ra trái đất như nhỏ lại trong khi sự trải nghiệm, lòng trắc ẩn, tâm từ bi của chúng ta ngày càng lớn hơn, rộng mở hơn. Chúng ta nguyện cùng với những người anh chị em của mình đoàn kết lại để giữ vững hình ảnh của một tôn giáo luôn đề cao những giá trị của trí tuệ, tiến bộ và hòa bình.

Có thể trong một quốc độ nào đó những giáo điều đã làm cho một số chị em cảm thấy mình chưa được tôn trọng. Vì thế, nhiệm vụ của chúng ta phải làm sáng tỏ hơn những quốc độ mà sự giáo điều đã được sử dụng nhằm gây nên những khoảng cách văn hóa và định kiến trầm trọng về giới tính. Thực tế vẫn còn những người trong hàng lãnh đạo đã đứng sai chỗ khi o bế đời sống của chị em chúng ta bằng nhận thức hời hợt về giới tính. Nhưng chúng ta sẵn sàng lắng nghe và đưa năng lực của mình ra bằng sự kính trọng, bằng từ bi, trí tuệ để họ có thể buông bỏ những khắc nghiệt trong định kiến về giới tính khi xem chị em chúng ta như những chướng nạn trên con đường tu tập.

Suy nghĩ như vậy không thể nhận được sự cỗ vũ của chính chị em chúng ta, bởi trong hoàn cảnh đảm bảo sức sáng tạo và sự tự do, chúng ta phải tồn tại để chứng minh cho sự chuyển hướng và điều chỉnh nhận thức của xã hội, rằng những người nữ Phật tử có thể đóng góp nhiều hơn nữa cho tương lai của sự ổn định toàn cầu. Ngay bây giờ chúng ta hãy đến gần với những người chị em trong quê hương huyết thống và quê hương tâm linh để chia sẻ với họ nhiều hơn nữa những nỗi bất công và thống khổ; đem đến sự cần bằng trong tinh thần và vật chất cho những ai còn thiếu may mắn hơn chúng ta.

Làm sao chúng ta có thể có hạnh phúc và bình yên khi những người chị người em thân yêu của chúng ta còn đang chịu nhiều khổ đau, bất hạnh? Tinh thần phục sự đạo pháp và xã hội chính là sự sẵn lòng hy sinh để tìm kiếm, chia sẻ những lợi ích chung cho cộng đồng. Sống thân thiện, đoàn kết, lương thiện và tử tế với bạn bè, anh em, với láng giềng, cộng đồng trong những lúc khó khăn, thách thức cũng như lúc thanh bình sẽ giúp cho chị em chúng ta có những gia đình vững chắc, những nền tảng xã hội căn bản để tạo dựng hạnh phúc. Cống hiến những giá trị cao đẹp cho những hoàn cảnh khó khăn phức tạp càng làm cho chị em chúng ta trưởng thành hơn trong tu tập, đúng với bốn đức lớn Từ-Bi-Hỷ-Xả mà Đức Phật đã dạy.

Những giá trị đạo đức mà chị em chúng ta xiển dương phải luôn phù hợp với tư tưởng thời đại và pháp luật của mọi quốc gia. Đó là những giá trị bền vững, giúp chúng ta tin tưởng trong quá trình tiếp cận xã hội một cách sâu rộng, bài bản và khoa học hơn.

Mọi “hóa thành” sẽ hiện ra khi chúng ta mệt mỏi, nhưng nhiệm vụ của chúng ta không phải gắn chặt mình vào với cái “hóa thành” đầy ảo ảnh đó để hưởng thụ sự cung phụng mà chính chúng ta phải biết tồn tại bằng mọi nghị lực khi “hóa thành” một ngày kia biến mất.

Việt

Nam

là một đất nước hồi sinh mạnh mẽ từ sau một thế kỷ đầy biến động khắc nghiệt của chiến tranh. Điều đó luôn thúc đẩy người dân Việt

Nam

, người phụ nữ Phật tử ý thức giữ gìn nền độc lập, hòa bình, tự chủ. Việt Nam luôn là quê hương của những ứng xử hòa bình, bởi vì Việt

Nam

đã sống và vươn lên bằng tinh thần của một dân tộc có hơn 2.000 năm Phật hóa. Và hôm nay, Hội nghị SAKYADHITA Lần thứ XI được tổ chức trên quê hương chúng ta đã tô đậm thêm những giá trị hòa bình thiết thực cho trang sử Phật giáo Việt

Nam

Thích nữ Tịnh Nguyện

(Theo Văn Hóa Phật Giáo Việt Nam)

TRẦN NHÂN TÔNG: GIỮ GIỚI TRONG SẠCH ĐỂ LÀM GÌ?

2009-12-21T10:13:00.000-08:00

“Giữ giới trong sạch để làm gì?” là một nghi vấn tích cực mang giá trị tư tưởng, nhằm gợi mở và điều chỉnh những nhận thức đúng về giới. Tuệ Trung Thượng Sĩ là người có đầy đủ tư cách để “ấn chứng” cho Trần Nhân Tông điều quan trọng này. Nhưng vấn đề giữ giới hay không giữ giới có liên quan gì đến quan niệm thiện ác của thời đại? Thế nào mới gọi là giữ giới trong sạch? Trong sạch là so với cái gì mà trở nên trong sạch?

Vua Trần Nhân Tông (1258-1308) sau khi khoác tăng bào ở tuổi 40 đã chu du khắp nơi để thuyết pháp, giảng kinh, khuyên dân chúng giữ gìn mười điều lành, và từng trở về kinh đô Thăng Long tổ chức lễ thụ Bồ tát giới cho vua Trần Anh Tông và quan lại triều đình. Tam tổ thực lục chép rằng, mùa Đông năm Giáp Thìn, niên hiệu Hưng Long thứ 12 (1304), Trần Anh Tông (1293-1314) đã “dâng biểu mời Điều Ngự [Trần Nhân Tông] vào Đại Nội để thọ tâm giới tại gia Bồ tát. Ngày [Điều Ngự] vào thành, vương công, bách quan sắm lễ nghi đầy đủ đón rước xa giá của Điều Ngự, rồi cùng thọ giới pháp” ⁽¹⁾.

Nhiều những vị vua nhà Trần đều mộ đạo và tích cực ủng hộ Phật pháp, hành trạng của họ không khác hành trạng của những vị thiền sư xuất trần. Vua Trần Thái Tông là người quan tâm đặc biệt tới giới luật, ông từng viết văn răn về năm giới và bàn luận về vấn đề thụ giới: “… Giới như mặt đất bằng, mọi điều thiện từ đó sinh ra. Giới như thầy thuốc giỏi chữa được các bệnh. Giới như hạt minh châu phá vỡ mọi tối tăm. Giới như thuyền bè vượt qua bể khổ. Giới như chuỗi ngọc làm pháp thân trang nghiêm… Bậc cổ đức có nói: qua sông nên dùng mảng, đến bến hết cần thuyền. Như vậy người xưa coi giới là thuyền là mảng. Ngày nay những người không dùng phương tiện đó qua sông mà tới được bờ bên kia thì thực là hiếm vậy” (Bàn về thụ giới) ⁽²⁾. Vì vậy, thời Trần xuất hiện tình trạng “lấy địa vị vua chúa mà làm đại sĩ, hoàng hậu mà làm tỳ khưu, khanh tướng mà làm thầy chùa” (Kiến văn tiểu lục, Lê Quý Đôn) ⁽³⁾.

Thời điểm đó, Phật giáo làm quốc giáo, nhưng các tôn giáo khác như Nho giáo, Lão giáo với các nguyên tắc đạo đức được quy định chặt chẽ trong đời sống ứng xử phổ biến từ vua tôi đến cha con, chồng vợ…, cũng phần nào có những điểm phù hợp, bổ sung vào hệ thống luật pháp và quan điểm của nhà cầm quyền.

Những tệ đoan dần phát sinh khi Phật giáo quá thịnh, số lượng người đi xuất gia không được tuyển chọn kỹ, thanh quy chốn thiền môn bị mai một. Vì vậy vấn đề giới luật càng trở thành mối quan tâm hàng đầu của triều đình và giáo hội nhà Trần. Nhận thức đúng về giới luật cũng là mối quan tâm đặc biệt của vua Trần Nhân Tông, để làm sao giới luật không bị đồng hóa với các phạm trù chức năng, tránh xa được đạo đức giáo điều, phù hợp với những triết lý nền tảng khác của Phật giáo.

Đặc điểm nhân sinh quan nổi bật trong tư tưởng Trần Nhân Tông chính là nhận thức và ứng dụng giới luật Phật giáo vào cuộc sống. Bởi giới luật là một yếu tố bổ túc quan trọng vào đạo đức xã hội, pháp luật, thậm chí cả trong đời sống chính trị. Giới không mâu thuẫn với hệ thống pháp luật, phong tục, tín ngưỡng mà còn thúc đẩy, khắc dấu ấn quan trọng vào nền văn hóa, văn minh Đại Việt.

Trần Nhân Tông đặt câu hỏi nghiêm túc với Tuệ Trung Thượng Sĩ: “Công phu giữ giới trong sạch không chút xao lãng là để làm gì?”, khi trước đó ông đã thắc mắc: “Chúng sinh quen cái nghiệp uống rượu và ăn thịt thì làm sao tránh được tội báo?”. Người ở ngôi vị đứng đầu quốc gia hỏi việc “giữ giới trong sạch để làm gì?”, hẳn rất quan tâm đến mục đích, đường hướng đạo đức của một dân tộc.

“Để làm gì?” là một nghi vấn tích cực mang giá trị tư tưởng, nhằm gợi mở và điều chỉnh những nhận thức đúng về giới. Tuệ Trung Thượng Sĩ là người có đầy đủ tư cách để “ấn chứng” cho Trần Nhân Tông điều quan trọng này ⁽⁴⁾.

Nhưng vấn đề giữ giới hay không giữ giới có liên quan gì đến quan niệm thiện ác của thời đại? Thế nào mới gọi là giữ giới trong sạch? Trong sạch là so với cái gì mà trở nên trong sạch?

Tư duy phân loại thiện ác

Cách nghĩ phổ biến cho rằng, quá trình “nhuần thánh hóa” diễn ra rất dễ dàng bằng giáo dục đạo đức, chỉ cần phân loại và đưa ra những “quy định”, “mệnh lệnh” bắt buộc (cấm) là có thể loại bỏ cái xấu ra khỏi đời sống. Có quan niệm cho rằng con người là “chủ thể” và khách thể là phần còn lại của thế giới mà nhận thức con người hướng vào. Vì là “chủ thể” nên con người cho rằng mình nắm quyền “cải tạo” xã hội và thế giới. Trong các mối quan hệ giữa người và người, mục đích của “cải tạo” đầu tiên là con người, vì con người được đặt trong phạm trù “ý thức hệ” về hành vi đạo đức mà biểu hiện của nó là thiện (theo một trật tự đạo đức) và ác (không theo một trật tự đạo đức).

Có nhiều “hệ giá trị” để phân định một cách rạch ròi thế nào là “thiện” và thế nào là “ác”. Xã hội thường được quản lý trên nền tảng của tư duy phân loại, nhiều khi bằng hình thức loại trừ, bài trừ. Tuy đã có rất nhiều quy định pháp luật nhưng cái ác lại không giảm đi một cách nhanh chóng cùng những quy định ấy. Sự phát triển văn minh, văn hóa bổ sung thêm nhiều những quy chuẩn đạo đức, nhưng hình như các chuẩn mực làm người vẫn bị bỏ quên, cái ác có vẻ lấn lướt, tinh vi và phức tạp hơn.

Trong quá trình gắng gượng “loại” cái ác ra khỏi cuộc sống, con người đã tự đặt mình vào thế đối lập sống còn với cái ác. Những tưởng rằng khi xã hội hoàn thiện trong việc quy định hành vi là có thể bao quát được tất cả mọi biến động xã hội. Thực tế cho thấy, đã có nhiều triều đại phát triển đến đỉnh cao, nhưng rồi sau đó lại nhanh chóng suy tàn. Vậy quan niệm đạo đức nào đã tham gia vào quá trình thay đổi này? Thiện hay là ác? Hay cả hai cùng tham dự vào việc phá vỡ cái cấu trúc vốn khá trật tự của một xã hội? Tính tiếp diễn của lịch sử cần phải chứng minh cho luận điểm thiện ác, bởi nó cùng lúc tham gia vào quá trình phá vỡ và mở ra này.

Cùng với nhận thức chung của nhân loại, Phật giáo cũng đề cao những hành vi đạo đức hướng thượng, nhưng sự khác biệt lớn nhất của Phật giáo chính là không đối lập thiện ác, có nghĩa rằng “ác” không phải là mục tiêu “loại trừ”. Thiện ác ở cuộc sống nhân gian là một quá trình chuyển động và chuyển hóa, có chu trình lên xuống, và cái tạm gọi là “sự đối lập” ấy được vận hành trên cơ sở nhận thức tương quan, tương duyên, cái này làm nhân quả cho cái kia và ngược lại. Giới tham gia vào quá trình hoàn thiện đạo đức với tư cách là một - trong - những - phương tiện (tích cực) mà không đảm nhận vai trò phân loại thiện ác.

Vì không có đối lập nên không có đối tượng “lên án” hay “ca ngợi”, từ đó đi đến một thái độ triết học siêu việt thiện ác (thiện ác khác với thiện và ác). Đã không có đối lập thì kêu gọi sự “gia nhập”, “dung hòa” chỉ là khởi vọng, chính vì thế Phật học không có khái niệm “cứu rỗi”. Tư tưởng “cứu rỗi” cho rằng “chủ thể” (Con Người) phải chịu sự quy định và chỉ có thể vươn lên, thoát ra bằng một “chủ thể” khác (linh hồn vũ trụ, Thượng đế…). Từ một xã hội được che đậy giả tạm bằng quy định đến một thế giới được bao biện bằng sự cứu rỗi, đã đang và sẽ càng làm cho tư duy phân loại thúc ép con người. Cái đối lập thường bị tẩy chay và đưa vào “trục ác”, điều này làm cho thế giới con người phân hóa và trở nên mất cân bằng nhiều hơn.

Ở phạm vi hợp lý nhất do thói quen và kinh nghiệm tạo nên, cái thiện và cái ác trở thành một tập tính tích tụ và có những lý thuyết rành mạch bàn luận thế nào là “tính bản ác” và thế nào là “tính bản thiện”. Từ những tranh luận không dứt về thiện và ác, dẫn tới sự phân hóa, hình thành quan niệm về “tính phi thiện phi ác”.

Như vậy chính “ý thức hệ” về đạo đức đã trở thành chủ điểm phân lập thế giới, và từ đây, các tiêu chuẩn, định mức khác nhau về thiện ác hình thành. Tùy vào các xứ sở khác nhau mà điều này được cho phép điều kia không được cho phép. Và cũng chính từ những điều kiện hóa này dẫn con người vào thế giới “không phân định” bằng mâu thuẫn tất yếu của thiện ác mà bằng sức mạnh của sự “cho phép”, của “định chế”, “mệnh lệnh”...

Vì muốn biết về “căn nguyên của vũ trụ, muôn loài”, nên sự hoài nghi tích cực của con người ngày càng lớn trước vấn đề thiện ác. Cuộc sống có hai hình thức phổ biến đó là “đi lên” và “đi xuống”. Sự “đi lên” hay “đi xuống” ấy không hề là biểu hiện của một cuộc “trốn chạy” hay sự sắp đặt cõi sống mà là hệ quả có ý thức xuất phát từ hành nghiệp của bản thân.

Vấn đề hành vi có ý thức trong Phật giáo được diễn tả bằng khái niệm “nghiệp”. Nghiệp tạo tác và nghiệp dẫn đường cho con người đi lên hay đi xuống. Trần Nhân Tông cho rằng chỉ khi “muôn nghiệp lặng” thì mới “an nhàn thể tính”.

Nghiệp cũng là vấn đề chủ điểm khi Trần Nhân Tông hỏi Tuệ Trung: “Chúng sinh quen cái nghiệp uống rượu và ăn thịt thì làm sao tránh được tội báo?”.

Thượng sĩ liền giảng giải rằng:

“Giả thử có một người đứng quay lưng lại, thình lình có nhà vua đi qua phía sau, người kia không biết hoặc còn ném vật gì vào người vua, người ấy có sợ chăng? Ông vua có giận giữ chăng? Như thế thì biết rằng hai việc không liên quan gì đến nhau vậy”.

Nói rồi Thượng sĩ đọc hai bài kệ:

Mọi pháp đều biến diệt,

Tâm ngờ tội liền sinh.

Xưa nay không một vật,

Mầm mống hỏi đâu thành.

Ngày ngày khi đối cảnh,

Cảnh cảnh từ tâm ra.

Cảnh tâm không có thật,

Chốn chốn Ba-la-mật” ⁽⁵⁾.

Hành động không tác ý, không phương hại sẽ không đưa đến “tội báo”, cũng như người đứng quay lưng mà không biết nhà vua đi qua, nên người ấy “không sợ” và nhà vua cũng không thể “giận dữ” một cách không suy xét.

Nếu bỏ mất hành vi có tác ý thì thường phân biệt đúng sai bằng các quy chuẩn thiện ác và càng làm cho thế giới trở thành “điên đảo tưởng”. Chẳng hạn, tôi tưởng rằng Thượng đế chỉ sinh ra cái thiện thôi, còn cái ác do “quỷ dữ” sinh ra, cho nên vì tin theo Thượng đế nên tôi cần phải loại trừ “cái ác” cũng như “quỷ dữ”. Đây từng là nguyên nhân sâu xa của sự phân biệt từ “đẳng cấp”, “địa vị” đến những quan niệm xã hội về thiện ác, thậm chí trở thành chủ điểm của những cuộc chiến tranh tôn giáo trên thế giới.

Sự nhầm lẫn đáng tiếc đó đã thủ tiêu sự “tự do”, “sáng tạo” cũng như vai trò hình thành cộng đồng xã hội của các tầng lớp có truyền thống phong tục, tín ngưỡng khác nhau. Thế giới có thể “trật tự” hơn trong quy định hành vi nhưng lại phi lý và mâu thuẫn nhiều hơn trong thái độ đầy ảo tưởng về định tính thiện ác. Từ đó dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm, hoặc cho rằng bệnh tật, chiến tranh, thiên tai là do ý của “Thượng đế”, hoặc cho rằng đó là do tự nhiên nó vậy, không thể chuyển đổi được.

Trần Nhân Tông từng đề cập đến khái niệm “cung ma”, “cõi Phật” ⁽⁶⁾ như một nỗ lực nhận biết của người tu hành. Với cái nhìn nhị nguyên, “cung ma”, “cõi Phật” là hai thế giới khác biệt có sự đối lập về thiện và ác, trong sạch và ô nhiễm. Nhưng cũng chính Trần Nhân Tông đã xóa bỏ khoảng cách của cái nhìn sai lầm này, vì nó chẳng phải hai cũng chẳng phải một, nó là “như thị” (cả về tướng và tánh). Điều này đã được ông khẳng định: “Chứng thực tướng ngỏ vô vi, nào nhọc hỏi kinh thiền Nam Bắc” ⁽⁷⁾.

Vậy tại sao phải chia ra “cung ma”, “cõi Phật”? Vì những khái niệm trên chỉ có ý nghĩa trong thế giới phân biệt và đối đãi của con người.

“Quản”, “cấm” là những khái niệm chức năng, giữ vai trò nhằm cân bằng mâu thuẫn trong thế giới nhị nguyên thiện - ác. Giới cũng thường được hiểu là “giới cấm”, tuy nhiên nó chỉ là một trong những phương tiện, người chưa qua sông thì nên dùng giới làm mảng, nhưng người đã đến bến bến rồi thì đâu cần phải vác thuyền chạy bộ. Trong những cố gắng và nỗ lực, khái niệm “quản”, “cấm” đã phần nào mang đến cho địa vị phàm phu những giá trị đạo đức nhất định. Ở một nền văn hóa tổng hợp, quan niệm “tính bản ác”, “tính bản thiện” đã trở thành lề lối suy nghĩ, thì những hành vi đạo đức trong xã hội cũng được ràng buộc bởi những chuẩn quy định cụ thể.

Trong sạch - ô nhiễm

Bằng tư duy phân lập, nhiều người thường nghĩ, trần gian là ô nhiễm, chất chứa nhiều xấu xa còn Niết bàn, Tây phương Cực lạc là hoàn toàn thanh tịnh. Tuy nhiên, Niết bàn, Tây Phương Cực lạc không phải là “lòng tốt”, sự “trong sạch”, sự “cứu rỗi” và càng không phải là sự “toàn thiện”. Vì Niết bàn, Tây phương Cực lạc là cảnh giới không cần đến những khái niệm “đối đãi”, “phân biệt” như vậy. Bởi thế giới nào có sự “toàn thiện” thì ở đó có sự không toàn thiện. Và bởi không ai thừa suy nghĩ đến mức đặt vấn đề “toàn thiện” trong một thế giới mà không có sự “không toàn thiện”. Vậy thì vấn đề “cứu rỗi”, “lòng tốt”, “trong sạch” không cần phải đặt ra trong cảnh giới Niết bàn, cũng như cảnh giới của người tu chứng.

Trần Nhân Tông xác định rất rõ: “Sạch giới lòng, chùi giới tướng, nội ngoại nên Bồ Tát trang nghiêm” ⁽⁸⁾. Quả vị “giới tâm trụ” (không cần phải cố gắng, nỗ lực vì điều gì cả). Quả vị “tín tâm trụ” (không bị chi phối bởi tác động bên ngoài và tập khí bên trong). “Pháp vân địa” là quả vị “bao trùm tất cả” vì vậy động cơ chấp vào, dựa vào một điều gì đó là sai lầm, bởi ngay cả khi cắt bỏ được “sắc, thọ, tưởng, hành, thức” thì cũng chỉ là đạt trạng thái “vô sở hữu xứ”, hoặc “phi tưởng phi phi tưởng xứ” chứ chưa phải là giải thoát thật sự. Chỉ khi “cảnh tâm không có thật” thì chốn chốn mới trở thành “Ba-la-mật” như Tuệ Trung đã phát biểu.

Điều đáng nói, sự “hỏi-đáp” trên đã giải tỏa được những khúc mắc do chính Trần Nhân Tông đặt ra, hoặc do sức ép từ các cáo trạng chỉ trích Tăng sĩ của các nhà Nho, hoặc vì những đòi hỏi thay đổi theo chiều hướng tích cực của xã hội. Vượt qua nhận thức phổ thông, Trần Nhân Tông đã thừa nhận: “Vì vậy ta biết môn phong của Thượng sĩ thật là siêu việt”, và ông hiểu rằng rất khó để tư tưởng này có thể làm cho người đời hiểu được “Phô người học đạo, Vô số nhiều thay, Trúc hóa nên rồng, Một hai là họa” ⁽⁹⁾. Đó cũng là điều mà vua Trần Thái Tông khi trước đã nói: “Ngày nay, những người không dùng phương tiện đó qua sông mà tới được bờ bên kia thì thực là hiếm vậy” (Bàn về thụ giới).

Những người đứng đầu đất nước nhận thức về giới như vậy thì sao có thể tùy tiện phân định thế giới thiện ác trong cái thế “loại bỏ”, “đối đầu”. Nhận thức tương tự này luôn làm cho nhiều vị vua Phật tử trở nên nổi tiếng về lòng khoan dung, nhân thứ ngay cả với “kẻ thù” của mình. Khuyến hóa người đời tiếp nhận năm học giới, mười điều lành chính là muốn cho lòng từ ấy trong xã hội phát triển, vì Trần Nhân Tông hiểu rằng con người đều sẵn lòng từ, lòng trong sạch:

“Tịnh độ là lòng trong sạch, Chớ còn ngờ hỏi đến Tây phương.

Di đà là tính sáng soi, mựa phải nhọc tìm về Cực lạc” ⁽¹⁰⁾.

Đó cũng chính là điều ông nhấn mạnh: “Biết chân như, tin Bát-nhã, chớ còn tìm Phật tổ Tây Đông” ⁽¹¹⁾. Tức mọi sự hấp dẫn của “bờ bên kia” đều được khám phá ở chính “bờ bên này”.

Nhận thức đúng về giới thì sẽ điều chỉnh hướng đi của xã hội vào những mục đích lâu dài hơn. Bảo Sát từng bạch hỏi ngài: “Tôn Đức tuổi đã cao mà xông pha sương tuyết như vậy, lỡ ra có chuyện gì thì mạng mạch Phật pháp sẽ như thế nào?” Ngài đáp: “Thời giờ của ta đã đến, ta muốn tạo cái kế lâu dài vậy”⁽¹²⁾. Đây cũng chính là lý do Trần Nhân Tông dành thời gian quý báu còn lại của mình để chu du khắp nơi khuyến hóa dân chúng gìn giữ mười điều lành.

“Giới luật (sìla, vinaya) có nghĩa là hộ trì, bảo vệ, là những điều cần phải học (sikkhà pada - học xứ - như học xứ không sát sinh) bằng tự nguyện. Giới không hề có ý nghĩa bị bắt buộc phải thọ, phải giữ như luật pháp hay nội quy. Ngoài ý nghĩa xã hội, giới chú trọng đến mặt thánh đạo nên còn gọi là luật nghi (samvara)” ⁽¹³⁾.

Phật giáo có năm học giới nhằm hoàn thiện nhân cách của người Phật tử như không giết người, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. Nhưng để tiến xa hơn nữa trong nỗ lực tu hành, Phật giáo còn có mười điều lành. Trần Nhân Tông sau khi xuất gia thường chống gậy đi khắp nơi thôn xóm để khuyên bảo dân chúng giữ gìn mười điều lành. Vì nếu có thể giữ gìn được mười điều lành thì sẽ trở nên quả vị Hiền thánh. Đây là mục tiêu Thánh hóa cộng đồng của ông, nhằm nâng cao văn hóa của người dân Đại Việt.

“Năm giới” là nền tảng căn bản để làm người, còn “mười lành” là điều kiện để chuyển từ địa vị phàm phu lên địa vị Hiền thánh. Mười lành được quy định ở ba cấp độ (ba nghiệp) rất rõ ràng đó là thân (việc làm), khẩu (lời nói), ý (ý nghĩ).

Khi nói đến “mười lành”, lẽ thường người ta xếp nó vào phạm vi của cái thiện. Nhưng khi nói đến ba sự vận hành lớn của con người là “ý nghĩ, lời nói và hành động” thì nó bao quát cả thiện và ác. Như vậy, tiến lên quả vị Hiền thánh hay sa đọa đều nằm trong phạm trù của ba sự vận hành này và nó liên hệ mật thiết với nguyên lý nhân quả.

Bất cứ vấn đề gì mà cuộc sống đặt ra, dù được cô đọng vào bất cứ tiêu chí nào thì cũng phải được xem xét ở ba cấp độ “ý nghĩ, lời nói và hành động”. Chính ba cấp độ này tạo ra sự phong phú vô cùng cho thế giới thiện ác. Nó vừa khép kín nhưng cũng đồng thời mở ra. Nếu giới chỉ là “quy định bắt buộc”, “cấm đoán” đối với mọi người thì nó chỉ là một mớ những thành kiến được số đông xã hội hợp thức hóa, điều kiện hóa.

Vì hiểu lầm việc giữ giới hay không giữ giới là hành vi thiện ác nên giới mới bị rơi vào phạm vi đạo đức thông thường. Và cũng vì năm giới, mười lành thường được hiểu “giới cấm” nên đã giới hạn đối tượng tiếp nhận, về lâu dài sẽ dần dần tách khỏi đời sống xã hội. Học giới dành cho tất cả mọi người, dù là Phật tử hay không phải Phật tử đều có cơ hội như nhau khi tiếp cận nhằm hoàn thiện bản thân.

Học giới giống như lửa của ngọn đèn dù có sang chiết lửa cho hàng nghìn ngọn đèn khác thì cũng không làm giảm đi tính sáng của mình, đồng thời còn làm cho mọi ngọn đèn đều được sáng. Vì thế thụ nhận giới là sự tự nguyện, là niềm hạnh phúc tinh thần. Mỗi người trong xã hội chỉ cần điều chỉnh mình theo học giới thì xã hội sẽ tốt lên mà không cần phải triệt tiêu cái ác. Còn khi hiểu giới là sự cấm đoán thì chỉ có ý nghĩa với những người Phật tử đã quy y, còn người không phải Phật tử thì điều đó tuy hay nhưng họ cũng rất có thể sẽ “kính nhi viễn chi”. Sự “cấm đoán” thường tạo nên sợ hãi, nếu vì sợ hãi mà giữ giới thì chỉ khắc sâu sự đối phó, xa dần với hạnh phúc, gần gũi với khổ đau. Sợ hãi mà giữ giới chính là hành động “tự tìm nguy”. Chắc chắn đây không phải là điều vua Trần Nhân Tông mong muốn.

Vì thế, Tuệ Trung đã hiểu được tâm ý phân biệt của số đông trước vấn đề giữ giới, nên mới trả lời câu hỏi của Trần Nhân Tông “Công phu giữ giới trong sạch không chút xao lãng là để làm gì?”:

Trì giới và nhẫn nhục,

Chuốc tội chẳng chuốc phúc.

Muốn biết không tội phúc,

Đừng trì giới nhẫn nhục.

Như khi người leo cây,

Đang yên tự tìm nguy.

Không trèo lên cây nữa,

Trăng gió làm gì được ⁽¹⁴⁾.

Giữ giới hay không giữ giới không liên quan đến việc đánh giá nhân cách con người là thiện hay ác, tội hay phúc. Hôm nay giữ giới không xao lãng là “trong sạch”, vậy ngày mai không còn phải giữ giới thì cái tính trong sạch nó mất hẳn hay sao? Hôm nay không giữ giới hay phá giới là ác, vậy ngày mai giữ giới thì cái tính ác không còn nữa hay sao?

Phật giáo quan niệm thiện ác không nằm trong quá trình đấu tranh loại bỏ mà nó thuộc phạm trù duyên sinh, hỗ tương nhân quả, từ đó hình thành ra các giá trị mang các địa vị, quả vị nơi các cõi giới khác nhau. Nếu học giới bị quy định bởi phạm trù đạo đức chức năng (cấm) thì nó sẽ thay đổi khi điều kiện, hoàn cảnh xã hội thay đổi. Nhưng nếu học giới được nâng lên ở tầm nhận thức giải thoát thì không thể triệt tiêu bất cứ mâu thuẫn, đối lập nào cho dù là thiện hay ác. Bởi không có mâu thuẫn thiện ác thì không còn chức năng giáo dục, khuyến hóa.

Sự nhầm lẫn giữa giữ giới là thiện không giữ giới là ác đã dẫn đến sự nhầm lẫn khi triệt tiêu mâu thuẫn, làm cho các biểu hiện xã hội trở thành các cực đối lập. Nho gia nhìn vào Phật gia để công kích việc ăn thịt uống rượu. Như vậy về căn bản, các ý thức hệ đã liên tục nhầm lẫn giữa những phạm trù chức năng “cho phép”, “không cho phép” mà quy định về những chuẩn thiện ác trong xã hội.

Trần Nhân Tông từng phải cảnh báo: “Câu hữu, câu vô. Quay bên phải, ngoái bên trái. Thuyết lý ầm ĩ. Ồn ào tranh cãi” ⁽¹⁵⁾.

Thiện ác là một tác động kép vào quá trình phát triển của xã hội và là mối quan hệ tương thuộc. Sự cho phép hay không cho phép, có thể có những nội dung gần với thiện ác, nhưng không phản ánh hết nhận thức về vấn đề thiện ác. Bởi có những sự “cho phép” của pháp luật đã đi ngược lại với điều “thiện”, và có những điều pháp luật cho là “ác” thì lại là niềm tin của nhân dân. Như vậy chính câu trả lời của Tuệ Trung đã tác động vào nhận thức của Trần Nhân Tông như một phản biện tích cực. Tuy Trần Nhân Tông biết rằng “Mọi pháp đều biến diệt, Tâm ngờ tội liền sinh” như Tuệ Trung đã nói nhưng suy nghĩ phổ biến đã cho rằng giữ giới là có phúc, không giữ giới là có tội, vậy “tội phúc đã rõ ràng thì làm thế nào?”. Tuệ Trung bèn chỉ bảo:

Ăn thịt và ăn cỏ,

Tùy theo từng loại đó.

Xuân về cây cỏ sinh,

Họa phúc nào đâu có ⁽¹⁶⁾.

Do đó đừng nhầm lẫn việc uống rượu ăn thịt là sẽ gặp tội báo và không uống rượu ăn thịt thì sẽ thành Thánh. Chính “tâm ngờ” mới là đầu mối động cơ của việc làm thiện ác, và chính từ cái “tâm ngờ” ấy mà sinh ra việc có tội phúc.

Tuệ Trung nhắn nhủ Trần Nhân Tông “đừng bảo cho người không đáng bảo”, không phải người “không đáng bảo” ấy là xấu, ác mà họ là những người “chưa hiểu” về giới hay chấp giới. Kẻ chưa hiểu về giới thì sẽ phá giới, kẻ chấp giới thì sẽ sinh tâm phỉ báng những điều tốt đẹp khác ngoài giới. Rõ ràng vấn đề nâng cấp nhận thức được Tuệ Trung và Trần Nhân Tông hết sức quan tâm, nhưng đó không phải vấn đề đơn giản trước quan niệm của số đông.

Giới là phương tiện chuyển hóa từ một quả vị thấp hơn tiến tới một quả vị cao hơn. Nên cần phải nhận thức đúng về giới để giải thoát ngay trong cuộc đời trần tục này: “Trần tục mà nên, phúc ấy càng yêu hết tấc” ⁽¹⁷⁾.

Điều gì đã khiến cho không ít triều đại dưới thời Lý - Trần người dân đi ngủ không cần phải đóng cửa. Đó chính là tác dụng tích cực của việc thực hành giới. Nếu chỉ suy nghĩ cô lập giới là sự “cho phép” hay “không cho phép” thì sẽ nảy sinh vấn đề “muốn” hay “không muốn”. Giáo dục không nên rơi vào cái bẫy của sự “cho phép”. Giáo dục nên hướng vào tư duy, nhận thức, bởi đó là vần đề cốt lõi để người ta có thể đối mặt với điều kiện, hoàn cảnh thực tế và giải quyết nó một cách tốt nhất theo chiều hướng ích mình, lợi người. Rõ ràng người hiền không phải người không (bất biến) tham mà người hiền chính là người có điều kiện để tham nhưng không tham.

Nhận thức đúng về giới để tự do chuyển hóa khổ đau chứ không phải những quy định đạo đức bắt buộc mỗi cá nhân (khác biệt về truyền thống) phải trải qua. Giáo dục là nhằm cho nhận thức được mở rộng ra chứ không phải ngắm vào quy định chức năng “được phép” hay “không được phép” rồi khép kín tất cả các trật tự hành vi lại. Nhận thức là quy trình tự điều chỉnh và mang ý nghĩa chuyển hóa, diễn ra trong một quá trình từ “phàm” sang “thánh”. Khi đạo đức biến thành quy định thì tạo ra sự phân lập, phán xét, nuôi dưỡng thành kiến, thậm chí ý thức hệ đối đầu. Triết học Phật giáo không có “ý thức hệ đối đầu”, ở đó chỉ có một quá trình chuyển hóa, tha hóa giữa các quả vị trên căn bản xuất phát từ động cơ có tác ý (hành nghiệp).

Như vậy đi vào vấn đề hành nghiệp của con người (thiện ác) là đi vào ba phạm trù lớn trong diễn biến sống đó là “ý nghĩ, lời nói và hành động”. Nhân sinh quan Phật giáo trở nên phong phú vì nó đã ngắm trúng đích ba vấn đề lớn này. Vậy thì cả thiện và ác đều phải đi qua, không có một sự sắp xếp đạo đức nào trong quá trình này. Vì thiện ác không phải là phạm trù bất biến, không phải hai thế giới đối lập. Cuộc sống có sự dao động rất lớn, mọi người đều có nguy cơ “trở nên” thế này và thế kia chỉ trong một “ý nghĩ, lời nói và hành động”.

Giới nằm trong quá trình chuyển hóa, không dành cố định cho một “hạng”, “loại” người nào, nên giới là bình đẳng, không bị chi phối bởi không gian, thời gian. Nhưng nếu giới trở thành “chức năng”, phân lập “thiện ác” thì sẽ trở nên lỗi thời và phi lý khi các điều kiện, hoàn cảnh lịch sử, xã hội thay đổi. Từ lâu, giới ở Việt Nam đã khiến cho người ta “sợ”, “ngại” mỗi khi nhắc đến việc phải giữ hay không. Nhưng nếu giới được hiểu là “học giới”, một quá trình giáo dục đào tạo nhằm chuyển hóa thân tâm thì ảnh hưởng, tác dụng xã hội sẽ rất lớn. Sự trao đổi giữa Tuệ Trung và Trần Nhân Tông cho thấy, điều cốt yếu vẫn là tác động vào nhận thức của đối tượng “đáng bảo” hay “không đáng bảo”. Có thể nói, vướng mắc ấy vẫn còn nguyên cho tới hôm nay.

Một khi “đạo đức” trở thành những “mệnh lệnh” thì nó sẽ gắn chặt với pháp luật, có thể làm suy giảm đáng kể sự sáng tạo và chuyển hóa của con người. Người cổ súy đạo đức lại làm thay công việc của người ban hành luật, tức cho phép làm cái này không được làm cái kia. Đây là nguyên nhân làm giảm tính đặc thù cá nhân cũng như sự khai phóng tư tưởng trong xã hội, và cũng là đầu mối của việc “đang yên tự tìm nguy”.

Trói buộc - giải thoát

Giới không phải sự trói buộc. Trong bài Sơn phòng mạn hứng, Trần Nhân Tông viết: “Ai trói buộc mà phải tìm phương giải thoát. Phẩm cách chẳng phàm tục cần gì tìm thần tiên” ⁽¹⁸⁾.

Như vậy ông đã nhận thức rõ được sự trói buộc, vì sự trói buộc này mà sinh ra khía niệm “phàm tục”, “thần tiên”. Triệt tiêu mâu thuẫn chính là triệt tiêu sự hài hòa, vì mâu thuẫn được đặt ra trong thế giới tương đối, không có nó thì thế giới sẽ trở nên “đơn cực”. Cho nên khi không còn trói buộc, không còn nặng đầu với “phàm tục”, “thần tiên” thì thoát ra khỏi các khái niệm chức năng “để” và “triệt”.

Người không còn phân biệt mê ngộ, phàm thánh thì sẽ đạt được “tính sáng soi”. Nhưng vì sao các phạm trù “chức năng” của đạo đức cho phép hiểu cái thiện cần phải được khuyến khích và cái ác cần phải ngăn ngừa. Đây cũng là một vấn đề thuộc phạm vi “giải quyết”. Nếu làm một cái xấu thì có thể dẫn đến làm nhiều cái xấu, và nếu làm được một việc lành thì có thể làm nhiều việc lành. Điều này được quan sát dựa trên kinh nghiệm sống và kinh nghiệm tu tập.

Nhưng giải quyết vấn đề “tính” mang những ý nghĩa triết luận thì thấy rằng tư duy “thiện - ác” không nên lúc nào cũng có thể nhận thức bằng kinh nghiệm, tức coi việc gần xấu thì xấu, gần ác thì ác. Đây là một trong những yếu tố phổ biến trong quan niệm Nho giáo nên họ rất quan tâm đến yếu tố “môi trường”. Điều này dựa phần lớn vào cái thấy không trọn vẹn của kinh nghiệm. Một khi cái tổng thể đã bị nhận thức bằng kinh nghiệm chi phối, thì cái cá biệt, cái vốn lưu giữ nhiều sự phong phú và sáng tạo sẽ bị bất tín. Đây cũng là điều dẫn đến suy luận có vẻ như rất logic, nếu bất kể những ai đã nằm trong vùng, phạm vi của cái xấu thì sẽ bị “xấu hóa” do đó cần phải cô lập, bài trừ.

Trần Nhân Tông viết: “Nếu Hằng Nga biết được vẻ đẹp thanh nhã của hoa mai, Thì có ưa gì cây quế và cung thềm lạnh lẽo” ⁽¹⁹⁾. Cái phổ biến trong cảnh giới của Hằng Nga không phải cái phổ biến, cái đẹp trong cảnh giới khác. Đó là cõi riêng trong cách cảm của người. “Một cành hoa lạc vào giấc mộng cố nhân. Tỉnh dậy không thể đem tặng anh được” ⁽²⁰⁾. Đó cũng là điều mà có người đã hỏi Trần Nhân Tông: “Đã là thanh tịnh bản nhiên sao bỗng chốc sinh ra núi sông đất lớn?”. Trần Nhân Tông trả lời: “Ai biết tránh xa khói sóng sẽ có riêng điều bàn bạc” ⁽²¹⁾.

Không chỉ có chuyện thiện ác mà ngay đến cả chuyện yêu thương, chuyện ăn ngủ, chuyện sống thanh bần, đạm bạc, không đấu tranh… cũng được gom hết vào phạm trù của đạo đức. Chính vì điều này mà mọi sự “lệch chuẩn” đều có thể bị suy diễn là mất đạo đức. Trả lời cho vấn đề yêu thương, Trần Nhân Tông viết: “Càn khôn kiêm ái vô Nam Bắc” ⁽²²⁾. Có nghĩa rằng cái yêu thương thì không có vấn đề cho phép hay không, cũng như chuyện ăn ngủ “sống giữa phàm trần hãy tùy duyên mà vui với đạo, đói thì ăn, mệt thì ngủ” ⁽²³⁾, lên án nó là “lệch chuẩn” chẳng khác nào lên án sự tự tại. Tuy nhiên, những gì diễn ra trong đời sống cho thấy nhiều biểu hiện phong phú đều dần dần bị quy vào phạm trù chức năng “cho phép” của ý thức hệ nên dù có diễn giải như thế nào thì cũng vẫn nằm trong thành kiến “thân tộc”, “huyết tộc”, “tổ chức”, “tôn giáo”… Đó chính là giới hạn từ chính những sai lầm có tính chất điều kiện hóa.

Sự vật thường được nhân thức bằng khái niệm, nên mới gây nên những tranh luận không dứt. Nhưng ít ai trong xã hội có thể hoàn toàn dựa trên các “quan điểm”, “khái niệm” để bước chân ra khỏi cái ác, cái xấu trên cả ba bình diện “ý nghĩ, lời nói, việc làm”. Ở ý nghĩa này, không phải bất cứ hành vi “lệch chuẩn” nào cũng có thể được xem là xấu ác. Hành vi cướp của nhà giàu chia cho dân nghèo là hành vi trượng nghĩa thời phong kiến, vì kẻ giàu thì thường được hiểu là không mấy khi làm thiện. Tuy nhiên, dưới thời luật pháp nghiêm minh, mọi hành vi cướp của dưới bất kỳ động cơ nào cũng phải bị pháp luật can thiệp.

Nếu không hiểu được “động cơ” từ trong ý nghĩ, lời nói, hành động thì sẽ không bao giờ truy tìm được những biểu hiện tương đối của thiện ác, chẳng “khác nào anh chàng khắc mạn thuyền mò gươm, theo tranh vẽ đi tìm ngựa” ⁽²⁴⁾. Vì vậy, trả lời câu hỏi “giết người không chớp mắt là thế nào?”, Trần Nhân Tông không nói đó là “ác độc”, “phi đạo đức” mà ông nói “toàn thân là mật” ⁽²⁵⁾. Trần Nhân Tông không cho người ta được phép thỏa mãn khi nhận được câu trả lời vì thỏa mãn thì sẽ ngừng nhận thức, ngừng tư duy, mặc dù có lúc ông cũng phát biểu “mọi suy nghĩ đều cho qua đi hết” ⁽²⁶⁾.

Trở lại với câu hỏi “Người đời ưa uống rượu, ăn thịt thì làm sao tránh khỏi tội báo?”. Ưa là một thói quen đã trở thành tập tính. Tuy nhiên những tính cách phổ biến đó là một nhu cầu mang giá trị “bù đắp” (nơi nào tròn thì khuyết, nơi đâu rỗng thì đầy), nghĩa là khi có điều kiện, người ta sẽ ăn thịt, uống rượu. Sự đắm nhiễm vào rượu thịt và những hệ quả tiêu cực mà nó đem lại mới là điều đáng bàn. Cuộc sống bằng nhiều hình thức khác nhau đã đặt ra vấn đề nhu cầu, mà nhu cầu thì không xa với hạnh phúc và khổ đau. Đặt phạm vi ưa ăn thịt uống rượu vào tội báo là khiên cưỡng, vì điều này có tính cách cá nhân, chủ quan (ưa và không ưa).

Tại sao xã hội càng hoàn thiện hơn về mặt pháp lý, nhưng lại không tương ứng với việc giảm tội ác? Vì cái ác trở thành đối cực của cái thiện, trong khi thực tế cái ác không phải đối tượng mà là chủ thể nằm trong phạm trù đạo đức. Đối tượng của cái ác là cái thiện. Đối tượng của cái thiện là cái ác. Vậy thì thiện ác vừa là chủ thể vừa là đối tượng của nhau. Chính vì vậy nhận thức quá trình diễn biến của thiện ác không phải vấn đề bên ngoài xã hội mà là nhận thức bên trong nơi mỗi con người. Điều chỉnh được cái bên trong này thì cái bên ngoài nó yên. Trần Nhân Tông có lúc đã hỏi Tuệ Trung Thượng Sĩ về “cái gốc của tôn chỉ Thiền”, và ông đã được trả lời rằng: “Hãy quay nhìn lại công việc của mình chứ không tìm đâu khác được” ⁽²⁷⁾. Vua Trần Thái Tông cũng từng có chí vào núi tu hành để tìm Phật, nhưng ông đã được Quốc sư Phù Vân khuyên rằng: “Trong núi vốn không có Phật, Phật ở ngay trong lòng, lòng lặng mà hiểu, đó chính là chân Phật. Nay nếu bệ hạ giác ngộ điều đó thì lập tức thành Phật, không cần khổ công tìm kiếm bên ngoài” ⁽²⁸⁾.

Chuyển cái tiêu cực thành tích cực là phạm vi của giới. Giới theo suy luận thông thường là có công năng ngăn ngừa, phòng hộ. Nhưng sai lầm khi cho rằng giữ giới nhằm tiêu diệt cái ác. Giới là quá trình “chuyển hóa” nghiệp. Hợp thức hóa ba phạm trù ý nghĩ, lời nói, hành động thành phạm trù của nghiệp (nghiệp thân, nghiệp khẩu, nghiệp ý) đã khiến cho việc giữ giới trở thành một quá trình hoàn thiện theo cấp độ năng tiến. Và nó chỉ đưa ra những “khả năng” (để tự do chọn lựa) hoặc là tiến bước hoặc là lùi bước. Hãy cẩn thận khi chọn lựa những bước đi này. Còn cả hai vấn đề thiện ác đều xuất phát từ dục (sự ham muốn dù là thô hay vi tế). Sự ham muốn và động cơ của nó nếu đi ra ngoài các phạm vi ích mình, lợi người và ích lợi cho cả hai sẽ quyết định thang bậc giá trị của sự ham muốn ấy.

Vì các giá trị được nhìn nhận trên những mức độ nêu trên nên sự khuyến hóa mới có tác dụng. Vua Trần Thánh Tông từng viết: “Thấy quái không thấy quái, Quái kia liền tự hoại” ⁽²⁹⁾. Khi vượt ra khỏi phạm vi thiện ác, quái và không quái thì vấn đề không còn phải đặt ra một cách dư thừa nữa. Đức Phật không thể thuyết pháp về thiện ác ở những cõi giới không còn thiện ác và Đức Phật không cách nào khuyên nổi những vị trời ở cõi phi phi tưởng về sự hấp dẫn của quả vị Niết bàn. Đó chính là lý do mà Tuệ Trung nhắc nhở vua Trần Nhân Tông “Chớ bảo cho hạng người không đáng bảo”.

Vậy thì chức năng khuyến hóa chỉ được đặt ra trong phạm trù của đối đãi, tức có phân biệt và chấp nhận sự tồn tại song hành của thiện ác. Chỉ có thể nói chuyện thiện ác trong thế giới có thiện ác.

Quá trình “mất tác dụng” (nói như Tuệ Trung là việc giữ giới “chiêu tội bất chiêu phúc”) chỉ xảy ra khi người ta đạt đến trình độ “ra ngoài” phạm vi của phân biệt. Và cũng chính vì đã “ra ngoài” nên nó không cần phải “giải quyết” bất cứ điều gì cả. Vậy thì muốn không còn tham lam thì phải dùng chính cái không tham lam làm đối kháng, chứ không hoàn toàn đặt hết tin tưởng vào những “công cụ” chống tham lam, vì càng nhiều công cụ để chống tham lam thì càng phải rượt đuổi theo sự biến tướng của các hành vi tham lam. Tham lam xảy ra trong mỗi cá nhân là cả một quá trình, khi nó đã là quá trình thì nó có nhiều điều kiện, phương tiện (giới, luật pháp, đạo đức…) để điều chỉnh. Tất cả mọi thuận lợi của điều kiện và hoàn cảnh thúc đẩy quá trình diễn ra nhanh hay chậm. Chính vì vậy sự khuyến hóa cũng nên tuân thủ theo những điều kiện và hoàn cảnh nhất định để tác dụng vào điều chỉnh từ mức độ nhỏ đến mức độ lớn.

Từ nguyên nhân đến kết quả, dù diễn ra nhanh hay chậm cũng là một quá trình. Vì vậy cả thiện và ác đều đi theo quá trình của ý nghĩ, lời nói và hành động. Sự ưa muốn của thiện và ác có một lực hấp dẫn từ những hiện thực xã hội, tức chịu sự tác động phần nào của các tập tính xã hội. Nên cần phải dùng “tập tính” để hóa giải “tập tính”.

Có thể đưa ra bốn tình huống như sau:

Thấy quái không làm quái.

Thấy quái làm quái.

Không thấy quái làm quái.

Không thấy quái không làm quái.

Như vậy đặt vấn đề “thấy quái không thấy quái” là đặt trúng vấn đề cần bàn chung quanh những thắc mắc của Trần Nhân Tông. Tức phải thấy cả hai mặt “đối lập” này. Khi thấy được cả hai thì không cần phải “triệt tiêu” thì nó cũng tự biến mất, tức ra ngoài việc “muốn” và “không muốn”.

Khi chủ thể là một “quá trình” hay nằm trong một “quá trình” thì chủ thể không thể tự triệt tiêu mình vì thiện ác (thay đổi) đều xuất phát từ bên trong con người. Những tác động chuyển hóa bằng ngăn ngừa, khuyến khích là những tác động tạm thời. Chính vì vậy không thể hiểu sai rằng ngăn ngừa, khuyến hóa là một quá trình triệt tiêu cái ác. Nói cách khác, đó là một quá trình chuyển hóa cái tiêu cực sang cái tích cực. “Tứ chánh cần” của Phật giáo đảm nhận rất rõ chức năng này: 1. Những điều thiện chưa sinh thì làm cho phát sinh; 2. Những điều thiện đã phát sinh thì làm cho phát sinh hơn nữa; 3. Những điều ác chưa sinh thì đừng cho nó phát sinh; 4. Những điều ác đã phát sinh rồi thì đừng cho nó phát sinh thêm nữa.

Thiện ác là một quá trình. Quá trình này không phản ánh “chân lý” vì nếu xét về mâu thuẫn thì không có nghĩa rằng cái ác là phi lý còn cái thiện là hợp lý và ngược lại. Như vậy thiện ác khi nằm trong phạm trù đạo đức thì có thể tạm thời bàn chuyện “đúng-sai”. Song mọi người đều có nguy cơ “rơi vào” một cực nào đó, đối lập, hợp tác, loại trừ lẫn nhau.

Mọi trạng thái đều xuất phát từ tâm, nên thiện ác không chỉ diễn ra trong phạm vi của biến động xã hội mà chính nó, từ bên trong đã nảy sinh trong quá trình vận hành của ý nghĩ, lời nói và hành động, đây mới là động cơ quyết định đến những biến động xã hội bằng quá trình tích tập thiện ác.

Thiện ác xuất hiện từ bên trong nhiều khi đối lập với chính những quy tắc đạo đức bên ngoài. Chẳng hạn giết “người” là ác (so với tâm từ bên trong), nhưng giết “giặc” thì không ác (so với các quy định đạo đức bên ngoài). Có nghĩa rằng chính trong phạm vi đạo đức cũng đã bị các điều kiện chủ quan “cho phép” hay “không cho phép” can thiệp. Vậy có phải cứ gia tăng sự “cho phép” và “không cho phép” thì sẽ giải quyết được vấn đề đạo đức không? Không thể. Vì sự cho phép hay không ở quốc độ này khác với sự cho phép hay không ở quốc độ khác. Nơi này đặt vấn đề đạo đức còn nơi kia thì không. Đây chính là sự khác biệt căn bản nơi các cõi giới. Vậy để có thể tuyên bố “Hang quỷ ở là lâu đài Di Lặc. Núi Hắc đâu khác cảnh Phổ Hiền” ⁽³⁰⁾ thì phải nhận thức được tính “đồng nhất lý” (tính của phàm phu tức Phật tính) của pháp giới. Nếu có thể giải quyết vấn đề thiện ác bằng phân loại, phủ định, triệt tiêu thì chỉ cần xây nhiều nhà tù, đúc nhiều vũ khí, sử dụng nhiều phương tiện áp bức là có thể nhanh chóng làm được không cần đến đạo đức, giới luật.

Như vậy trước vấn đề thiện ác, rất cần đến lòng trắc ẩn, vì lòng trắc ẩn làm cho con người không vô cảm trước thiện ác. Vì thiện ác không phải là quyết định luận, không phải là “thiên định”. Nếu cái ác là một quyết định luận thì sẽ có lực lượng đẩy cái ác lên trở thành lý thuyết, tư tưởng. Nếu phân định rạch ròi “trục ác” thì sẽ biến cái ác trở thành một hệ giá trị riêng có sự cổ súy và lên án. Chính vì điều này mà người ta chỉ biết ghê tởm trước cái ác mà không khởi lên sự trắc ẩn trước cái ác. Và chính vì điều này mà nhà tù càng được xây thêm, vũ khí ngày càng được đúc nhiều, chiến tranh càng được lựa chọn để giải quyết xung đột.

Nhìn nhận sai lầm về cái ác giống như nhìn dây thừng mà tưởng nhầm con rắn. Bởi thế giới thiện ác là thế giới duy tâm biến hiện. Dù có nhìn nó ở hình ảnh, phạm vi nào thì cũng là “khởi tâm vọng tưởng”. Sự nhầm lẫn giữa quá trình sa đọa và quá trình hướng Phật dẫn đến sự nhầm lẫn khi đối lập thiện ác. Vốn dĩ tất cả các hình thái, đối tượng, đặc điểm, thuộc tính của thế giới này đều là những diễn biến của vọng tâm. Có nghĩa rằng chúng ta không thể suy luận đúng trước hàng loạt những dữ liệu đã sai ngay từ ban đầu.

Đức Phật từng khuyến cáo: “Nếu còn dùng vọng tâm để nghe lời thuyết pháp của ta thì lời thuyết pháp cũng là vọng. Nếu cho rằng ngón tay là mặt trăng thì chẳng những không thấy được mặt trăng mà cũng không biết luôn cả ngón tay”.

Vấn đề “đang yên tự tìm nguy” mà Tuệ Trung nhắc nhở Trần Nhân Tông cho thấy rõ quan điểm của ông về một thế giới phân biệt nhị nguyên. Và giới khi không được hiểu là học giới thì nó trở nên khô cứng như một quy định đạo đức thông thường. Sự phân biệt về giữ giới và giải thoát, chính là việc nghĩ tưởng rằng cần phải có sợi dây thì mới có thể cột chặt tâm ý rong ruổi, bất thiện của mình được. Giới không phải là cái công việc luẩn quẩn (tìm nguy) tự thắt nút vào (trói buộc) rồi tự tháo nút thắt ra (tìm giải thoát) như vậy. Trong khi những ràng buộc là điều dễ thay đổi lại bị buộc chặt vào hệ quy chiếu của đạo đức. Con người đang rơi vào rất nhiều những nghịch lý mà lời giải nằm ngay trong chính bản thân họ. Phải chăng thế giới ngày càng được chia nhỏ trong sự phân ly và điều kiện hóa này?

Lời kết

Có thể nói, con người là chủ điểm của mọi khám phá từ đời sống vật chất đến tinh thần. Vì vậy, tìm hiểu tư tưởng của vua Trần Nhân Tông không chỉ khẳng định tính liên tục của dòng chảy lịch sử mà còn đóng góp vào quá trình tìm hiểu tư tưởng văn hoá dân tộc và những giá trị có thể ứng dụng một cách thiết thực trong cuộc sống xã hội hiện tại.

Những câu hỏi trọng tâm về việc “giữ giới trong sạch để làm gì?” và sự khai mở của Tuệ Trung đã cung cấp cho Trần Nhân Tông những nhận thức đầy đủ hơn về giới. Nhận thức ấy là động lực thúc đẩy Trần Nhân Tông phát triển tông chỉ của mình theo đường lối dấn thân nhập thế “cư trần lạc đạo”, bên cạnh việc khuyến hóa không mệt mỏi để dân chúng tin sâu và thực hành mười lành. Không cần những thuyết lý ồn ào, chỉ cần quan sát dân chúng giữ gìn ba nghiệp như thế nào thì biết nền đạo đức xã hội của thời đại ấy.

Sự kiện vua Trần Anh Tông thỉnh Điều Ngự Trần Nhân Tông hồi triều để thọ Bồ tát giới tại gia và vương công, bách quan cùng thọ giới pháp, đặc biệt khi Nho giáo đã có chỗ đứng, cho thấy đó là một sự kiện chính trị xã hội, tôn giáo rất đáng quan tâm, củng cố thêm những luận điểm về việc triều đình đã nhận thức được tầm quan trọng của giới luật Phật giáo (cụ thể Bồ tát giới, mười giới, năm giới của người tại gia), xem đó là nền tảng căn bản để xã hội luôn mở ra và hướng đến sự tốt đẹp.

Thích Thanh Thắng

Chú thích:

(1) Tam Tổ thực lục, Tổng tập Văn học Việt Nam, tập 2 (Trần Lê Sáng chủ biên), Nxb Khoa học Xã hội, 1997, tr. 785.

(2), Thơ văn Lý Trần, tập II, quyển thượng, (Nguyễn Huệ Chi chủ biên), Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1989, tr. 81-82.

(3) Lê Quý Đôn toàn tập, tập II Kiến văn tiểu lục, Nxb Khoa học Xã hội, 1997, tr. 378.

(4), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11) Thơ văn Lý Trần, tập II, quyển thượng, sđd, tr. 545-546, 546, 454, 506, 507, 535, 505, 506.

(12) Thánh đăng lục, Thích Thanh Từ, Nxb TP Hồ Chí Minh, 1999, tr. 122.

(13) Sự khác nhau giữa giới luật và luật pháp, Tâm Hạnh, Nguyệt san Giác Ngộ số 102, 2004, tr. 53.

(14), (15), (16), (17), (18), (19), (20), (21), (22), (23), (24), (25), (26), (27), (28), (29), (30) Thơ văn Lý Trần, tập II, quyển thượng, sđd, tr. 546, 489, 546, 506, 469, 470, 471, 495, 474, 510, 488, 496, 481, 546, 28, 545, 74.

BỘ MÁY VÌ NHÂN QUYỀN, KHÔNG PHẢI ĐỂ CHIA QUYỀN

2009-12-20T18:23:00.000-08:00

"Nhân quyền và cơ quan nhân quyền quốc gia không thể chỉ là đối phó. Nhân quyền phải được xem là nền tảng triết lý phát triển của Việt Nam, là thành tố chủ chốt trong chủ thuyết phát triển", nguyên Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Luật gia Việt Nam, GS. Đào Trí Úc nói.

Không thể đối phó

Tại hội thảo về “cơ quan nhân quyền quốc gia” vừa diễn ra tại ĐHQG Hà Nội, bà Nghiêm Kim Hoa, người vừa hoàn thành nghiên cứu tại Mỹ về giáo dục nhân quyền, đặt vấn đề, Việt Nam cần đặt lại việc xem xét vấn đề nhân quyền là thế nào, đối ngoại hay đối nội.

Bà Hoa chỉ rõ, hiện nay, chúng ta đang xem nhân quyền là vấn đề đối ngoại, nhưng thực tế, đó hoàn toàn là vấn đề đối nội, vì sự ổn định và phát triển lâu dài của Việt Nam. Bản chất của nhân quyền là vấn đề phát triển con người.

“Nếu xem nhân quyền là vấn đề vì hòa bình, đồng thuận và phát triển quốc gia, thì Việt Nam cần xem đó là vấn đề đối nội”, bà Hoa nói.

GS. Đào Trí Úc cho rằng “nhân quyền là nền tảng cho toàn bộ hoạt động xã hội - chính trị”. Đáng tiếc, Việt Nam vẫn chưa xây dựng được văn hóa nhân quyền.

Đơn cử, “khi thiết kế bộ máy nhà nước, chúng ta vẫn thiên về mục tiêu để điều hành hiệu quả chứ chưa phải lo cho nhân quyền”.

“Bản chất của việc phân quyền không phải là chia quyền cho nhau giữa các cơ quan nhà nước mà về nền tảng là để bảo vệ quyền của con người. Đó là thứ văn minh chính trị: vì con người mà thiết kế bộ máy”, GS. Úc nói.

Nhắc lại lời lãnh đạo Đảng, Chính phủ Việt Nam căn dặn “đừng đẩy khó khăn cho dân, kéo cái dễ về phía mình”, GS. Úc cho rằng, đó chính là tư duy vì nhân quyền. “Bộ máy phải vì con người, vì dân chứ không phải giành quyền về mình”.

Nhân quyền không thể chờ đợi

Nguyên Phó Chủ tịch thường trực Hội Luật gia chỉ rõ, Nhà nước Việt Nam đã cam kết các quyền cơ bản của con người, nhất là các quyền chính trị. Về quyền kinh tế - xã hội thì phụ thuộc vào mức độ phát triển của quốc gia. Ví dụ, quyền được sống trong môi trường tốt là của tất cả mọi người, nhưng để đảm bảo quyền đó không dễ với các nước đang phát triển như Việt Nam, bởi tiền đâu?

Tuy nhiên, “trong khả năng của mình, quốc gia nào cũng phải đảm bảo tối đa các quyền đó... Khả năng thực hiện nhân quyền có hạn, nhưng nhân quyền không thể chờ để được trao và bảo vệ”, GS. Đào Trí Úc nói.

“Phải có trách nhiệm và chương trình hành động cho rõ ràng, tránh lẫn lộn trách nhiệm, không thể cái gì cũng đổ lỗi do thiếu điều kiện”.

Theo GS. Đào Trí Úc, “nhân quyền và cơ quan nhân quyền quốc gia không thể chỉ là đối phó. Nhân quyền phải được xem là nền tảng triết lí phát triển của Việt Nam, là thành tố chủ chốt trong chủ thuyết phát triển”.

"Nhân quyền phải được lồng ghép trong các chủ trương, chính sách và giải pháp thực hiện của Nhà nước. Mỗi khi đưa ra một chính sách hay thực hiện chúng, mỗi người phải tự hỏi, chính sách ấy đã vì con người hay chưa", GS. Úc nói.

Song song với hoạt động này, theo bà Kim Hoa, Việt Nam phải đẩy mạnh giáo dục nhân quyền, để xây dựng "văn hóa nhân quyền" ở Việt Nam. "Vấn đề không phải là dạy về nhân quyền mà là xây dựng một môi trường trong đó nhân quyền được tôn trọng"

"Chừng nào chúng ta còn nói về nhân quyền với thái độ e dè, nghi ngại, thì Việt Nam không thể có văn hóa nhân quyền", bà Hoa nói.

Văn hóa nhân quyền và luân thường đạo lý?

Người thổi còi

Liên quan đến việc thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia, theo bà Hoa, hiện Việt Nam vẫn đang thiếu đầu mối về vấn đề nhân quyền, và chúng ta vẫn đang sử dụng hệ thống hành chính sẵn có để thúc đẩy. Việt Nam cần sớm xem xét về việc thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia, các học giả tại Hội thảo tư vấn.

GS. Úc cho hay, đó cũng là một trong những khuyến nghị mà các nước thành viên Liên hiệp quốc đưa ra sau báo cáo nhân quyền của Việt Nam tháng 5/2009 vừa qua. (Ông là một trong hai đại diện của khối xã hội dân sự Việt Nam tham dự báo cáo nhân quyền Việt Nam tại LHQ).

Tuy nhiên, “cơ quan nhân quyền quốc gia không đồng nghĩa với một thiết chế mới thay thế hoàn toàn cho các cơ quan hiện nay đang lo vấn đề nhân quyền. Nó không có tính loại trừ lẫn nhau”, GS. Úc nói.

Theo ông Úc, cơ quan nhân quyền quốc gia là một dạng cam kết thiết chế để thúc đẩy vấn đề nhân quyền được xem xét, bảo vệ có trách nhiệm hơn. Đó là một dạng “cơ quan chuyên trách” bảo đảm độ tin cậy của việc duy trì và bảo vệ nhân quyền tại Việt Nam, nhất là khi báo cáo với quốc tế.

Điều quan trọng là phải tạo dựng được cơ quan nhân quyền có tính độc lập như vậy, các học giả tại Hội thảo chia sẻ.

Theo bà Kim Hoa, cơ quan nhân quyền quốc gia “phải giữ tư cách người thổi còi”. Nó phải có chỗ đứng đủ cao để có tầm nhìn đủ rộng, thấy đủ bức tranh nhân quyền Việt Nam.

Hiện 15 nước ở châu Á - Thái Bình Dương có cơ quan nhân quyền quốc gia. Mức độ thẩm quyền, quy mô hoạt động rất đa dạng, không rập khuôn, phụ thuộc vào tình hình mỗi nước. ASEAN cũng đã thành lập cơ quan nhân quyền của mình. Vì thế, đòi hỏi nghiên cứu về cơ quan nhân quyền quốc gia đang đặt ra cấp thiết cho Việt Nam.

Phương Loan

Nguồn: http://vietnamnet.vn/chinhtri/200912/Bo-may-vi-nhan-quyen-khong-phai-de-chia-quyen-885324/

VỤ BÁT NHÃ: XIN THÀNH LẬP NGAY MỘT UỶ BAN ĐIỀU TRA ĐỘC LẬP

2009-12-13T16:20:00.000-08:00

Các tăng ni phải mạnh dạn làm đơn tố cáo việc đàn áp, bạo động, nhục mạ, lừa đảo và cưỡng đoạt tài sản này kiện lên Viện Kiểm Sát Nhân Dân và Tòa Án Tối Cao để được luật pháp che chở và bảo vệ. Tôi tin rằng luật pháp nước ta đủ cơ sở và hiệu quả để làm sáng tỏ vụ việc này.

Việt

Nam

có Hiến Pháp và Pháp Lệnh rất tinh vi nhưng hình như chưa bao giờ áp dụng đúng đắn. Sau khi luật sư Phạm Như Hưng gửi tâm thư cho lãnh đạo Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam trình bày quan điểm của giới luật gia về vấn đề xảy ra tại Tu Viện Bát Nhã Lâm Đồng, nhiều người quan tâm tới vụ việc này đã hỏi chúng tôi rằng với hệ thống luật pháp nước ta hiện nay và với cái nhìn của một luật sư, liệu có hướng giải quyết nào là khả thi và hiệu quả để trả lại sự bình an, công bằng cho những tăng ni này và để làm sáng tỏ những mâu thuẫn trong vụ việc này. Tôi theo dõi vấn đề từ những ngày đầu tiên và cũng như những đồng nghiệp của tôi, tôi tin rằng trong xã hội ngày nay, tất cả những tranh chấp đều có thể được giải quyết bằng luật pháp. Riêng trong vụ việc này, chúng tôi có vài ý kiến như sau.

Thỉnh nguyện thư của nhà thơ Hoàng Hưng và các nhân sĩ trí thức gửi lãnh đạo nhà nước về vấn đề giải quyết cho các tăng ni tu theo pháp môn Làng Mai tại tu viện Bát Nhã, Lâm Đồng đã đưa ra đề nghị rằng cần phải thành lập một phái đoàn điều tra hỗn hợp để nghiên cứu và làm sáng tỏ vấn đề. Tôi nghĩ đây là một đề nghị hoàn toàn hợp lý và khả thi. Nhưng cho tới hôm nay, nghĩa là sau hơn 2 tháng, vấn đề này vẫn chưa được nhà nước quan tâm và giải quyết. Trong khi đó, những cáo buộc cho rằng nhà nước, đặc biệt là ngành an ninh, ngành công an tôn giáo và ban tôn giáo chính phủ có liên quan trực tiếp đến những mâu thuẫn trong vụ việc này càng ngày càng mạnh và càng thuyết phục. Bên cạnh đó, cũng đã có những dấu hiệu và nhiều bằng chứng đáng tin cậy cho thấy tham nhũng và lạm quyền là những yếu tố chính gây ra những mâu thuẫn này. Hơn nữa, luật sư Phạm Như Hưng trong tâm thư gửi Ngài Pháp Chủ Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam cũng nhấn mạnh rằng những tăng ni này hoàn toàn không vi phạm bất cứ một điều khoản nào trong hệ thống luật pháp nước ta. Nhưng quan trọng hơn cả đó là, vấn đề này đã không những gây ra nhiều quan tâm và bức xúc ở dư luận trong nước mà còn tạo nên nhiều tai tiếng và chỉ trích từ dư luận quốc tế. Những công văn bày tỏ mối quan ngại này gửi đến Bộ Ngoại Giao nước ta từ các nước bạn và các tổ chức phi chính phủ, trong đó có thông cáo của Phân Ban Nhân Quyền Quốc Hội Âu Châu, nghị quyết của Quốc Hội Âu Châu, bản điều trần của tổ chức Human Right Watch… đều nhất loạt yêu cầu chính phủ nước ta thành lập ngay những ủy ban điều tra độc lập để làm sáng tỏ vấn đề này. Tôi và những đồng nghiệp của tôi ở Học Viện Luật Pháp cũng thấy rằng chỉ có thể giải quyết tình trạng này bằng luật pháp một cách công khai thì chúng ta mới có thể đánh tan được những cáo buộc trên.

Đứng trên phương diện luật pháp, thành lập một ủy ban điều tra độc lập là chuyện hoàn toàn hợp lý, nhất là trong những vụ việc kéo dài và gây nhiều quan tâm của dư luận. Vừa qua, việc nhà nước cho thành lập ủy ban điều tra lại vụ án Anh hùng lao động Ba Sương ở miền Nam chứng tỏ nhà nước luôn quan tâm tới dư luận. Vì vậy, tôi nghĩ việc cho thành lập ngay một ủy ban tương tự trong vụ việc xảy ra tại Tu viện Bát Nhã, Lâm Đồng là rất cần thiết và cấp bách. Nếu chậm trễ trong việc này, tôi e rằng nhà nước sẽ càng khó khăn hơn trong việc bào chữa cho những cáo buộc trên. Mặt khác, tôi không nghĩ rằng chỉ vì vài cá nhân đã lún sâu trong những mâu thuẫn không đáng ở vụ việc này mà nhà nước hy sinh uy tín của mình với bạn bè quốc tế.

Trong trường hợp nhà nước không thể hay không muốn thành lập một ủy ban như vậy tôi nghĩ, các tăng ni phải mạnh dạn làm đơn tố cáo việc đàn áp, bạo động, nhục mạ, lừa đảo và cưỡng đoạt tài sản này kiện lên Viện Kiểm Sát Nhân Dân và Tòa Án Tối Cao để được luật pháp che chở và bảo vệ. Tôi tin rằng luật pháp nước ta đủ cơ sở và hiệu quả để làm sáng tỏ vụ việc này.

Trong trường hợp Viện Kiểm Sát Nhân Dân và Tòa Án Tối Cao không thụ lý hồ sơ vụ kiện, tôi nghĩ Tòa Án Quốc Tế The Hague hoàn toàn có đủ thẩm quyền để can thiệp khi các tăng ni này chính thức tố cáo và yêu cầu giải quyết. Việc nhà nước trực tiếp đàn áp một cách bạo động, cưỡng đoạt tài sản, tham nhũng và lạm dụng quyền hành đối với một tập thể 400 tu sĩ là một sự kiện tồi tệ, nhất là khi vụ việc đã thu hút sự quan tâm và lên tiếng của chính quyền nhiều nước, của nhiều tổ chức quốc tế. Sự can thiệp của Cao Ủy Nhân Quyền Liên Hợp Quốc, Tổ Chức Ân Xá Quốc Tế, Tổ Chức Human Right Watch, Tổ Chức International Human Right Service, Phân Ban Nhân Quyền của Quốc Hội Âu Châu, Ngoại Giao Đoàn cũng như Chính Phủ các nước và tiếng nói của báo chí quốc tế như trong thời gian qua đã cho thấy tầm vóc quốc tế của vấn đề này. Những đồng nghiệp của tôi trong lĩnh vực luật pháp quốc tế cho biết họ không những sẵn sàng đứng ra bào chữa cho các tăng ni này mà các Luật sư đoàn quốc tế cũng sẵn sàng nhân danh thân hữu của những tăng ni này để khởi kiện Chính phủ Việt Nam lên Tòa Án Quốc Tế The Hague về những tội ác trên.

Cuối cùng, đứng trên phương diện một con người, và hơn cả, là một người Việt Nam, tôi nghĩ rằng việc xúc phạm, nhục mạ, đánh đập, đàn áp và cưỡng bức người tu, đặc biệt là tu sĩ Phật Giáo trong bất cứ hoàn cảnh nào, bất cứ mức độ nào cũng đã trái với lương tâm và đạo đức dân tộc. Chúng tôi thường nghe câu tục ngữ: “Lưới trời lồng lộng, tuy thưa mà khó thoát”. Lưới luật pháp đã như vậy huống chi là lưới nhân quả?

Hà Nội, 03 tháng 12 năm 2009

Luật gia Nguyễn Trung Nguyên

THƯ NGỎ RA MẮT ĐẶC SAN VĂN HÓA PHẬT GIÁO VIỆT NAM

2009-12-07T20:37:00.000-08:00

VĂN HÓA PHẬT GIÁO VIỆT NAM

6C Nguyễn Trung Trực, F.5, Q. Bình Thạnh, TP.HCM

ĐT: (08) 3955 5872 - 2240 6755

Email: vhpgvn@gmail.com

Kính gửi: Chư Tôn đức Tăng Ni, Phật tử

Quý thân hữu, ân nhân, cộng tác viên và độc giả

Trước mắt quý vị là ấn phẩm Văn Hóa Phật Giáo Việt Nam, số đặc biệt mừng Xuân Canh Dần - 2010.

Như quý vị đã biết, tạp chí Văn Hóa Phật Giáo vốn là hậu thân của Tập Văn do Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN thực hiện. Nay tạp chí Văn Hóa Phật Giáo được chuyển giao về cho Trung ương GHPGVN quản lý. Đó là sự quan tâm đặc biệt mà Trung ương Giáo hội dành cho sự phát triển phong phú, đa dạng của báo chí Phật giáo Việt

Nam

Trên tinh thần tốt đẹp đó, Ban Văn hóa Trung ương tiếp tục thực hiện Tập Văn theo truyền thống sinh hoạt vốn có của mình bằng việc ra mắt ấn phẩm Văn Hóa Phật Giáo Việt Nam(VHPGVN) số đầu tiên.

VHPGVN là giai phẩm thực hiện theo bốn mùa Xuân - Hạ - Thu -Đông.

Để định cho mình một hướng đi cụ thể, VHPGVN sẽ thực hiện từng chuyên đề đặc sắc nhằm chuyển tải các giá trị văn hóa dân tộc và văn hóa Phật giáo. Hội nhập tích cực vào làng báo chí Phật giáo, VHPGVN nhận thức rõ rằng thông tin càng trở nên có ý nghĩa khi được phổ biến vào trong lối sống cộng đồng.

Tiếp tục công việc tự nguyện, VHPGVN rất mong từ những bước đi ban đầu này sẽ đón nhận được tình cảm, sự chia sẻ của quý vị bằng những hỗ trợ tự nguyện và thiết thực để cùng chung tay góp sức phổ biến các giá trị tốt đẹp của văn hóa Phật giáo và văn hóa dân tộc.

VHPGVN nghĩ rằng, sự tồn tại và phát triển của mỗi một ấn phẩm báo chí Phật giáo đều cần có sự hỗ trợ thiết thực bằng vật chất. Đó là điều kiện tiên quyết. Mặt khác, việc nhận thức đúng cho một hướng đi, cộng với công sức, tâm huyết, tình cảm và sự động viên đúng lúc, kịp thời của quý vị, cũng góp phần quan trọng giúp cho VHPGVN nâng cao hơn nữa hiệu quả của công việc nhằm duy trì một ấn phẩm hay và đẹp không chỉ dành riêng cho người Phật tử.

Niềm tin đó của VHPGVN với quý vị càng tăng dần lên và ấm áp khi các giá trị văn hóa được chuyển tải một cách ý nghĩa. Xét cho cùng, việc chuyển tải đó cũng không nằm ngoài mục đích tin tưởng vào các giá trị mà con người đã sáng tạo ra trong quá trình sống.

VHPGVN luôn hướng tới đổi mới, nỗ lực làm đẹp từ nội dung đến hình thức để đến với độc giả như một tặng phẩm tinh thần gửi ý trao tay trong cuộc sống thường nhật. Giá trị đó có thể nhỏ hoặc lớn hơn giá bìa mà VHPGVN đã chọn lựa để duy trì sự phát triển tương đối của mình, không vì mục đích lợi nhuận, nhưng niềm vui của VHPGVN cũng là niềm vui chung của quý vị và ngược lại. VHPGVN chân thành đến với quý vị bằng niềm tin đó. Chắc chắn điều này sẽ tăng lên cùng với chất lượng nội dung mà VHPGVN sẽ giới thiệu tới quý vị.

Với niềm tin như thế, VHPGVN ra đời, và ngay lúc này, VHPGVN rất hoan nghênh, tri ân sự tham gia đóng góp ý kiến, cộng tác, hỗ trợ vật chất và tinh thần của quý vị, để chúng ta cùng góp thêm những hương sắc văn hóa cho ngôi nhà chung văn hóa dân tộc.

Xin kính chúc quý vị thành công trong cuộc sống và luôn luôn an lạc.

Trân trọng,

Văn Hóa Phật Giáo Việt Nam

ĐẶC SAN PHẬT GIÁO SỚM MỪNG XUÂN

2009-12-07T20:29:00.000-08:00

TT - Ðặc san Văn Hóa Phật Giáo Việt Nam do Ban văn hóa - Trung ương Giáo hội Phật giáo VN thực hiện vừa ra mắt bạn đọc với nội dung "Ấn phẩm mùa xuân", trở thành tập san mừng xuân năm 2010 sớm nhất trong cả nước.

Ðặc san tập trung vào một số nội dung nổi bật của văn hóa và Phật giáo nước nhà, từ truyền thống đến hiện đại: điểm lại 10 sự kiện Phật giáo VN trong năm 2009, các tuyến bài về Hành tinh xanh, đề cập những vấn đề khoa học đời sống của con người đương đại và khả năng đóng góp thiết thực của Phật giáo trong bối cảnh đó; tuyến bài Di sản - tư liệu đề cập điệu múa cổ Bài Bông...

Đặc san do Nhà xuất bản Tổng Hợp TP.HCM cấp phép - Ảnh: L.Điền

Ðây cũng là tập đầu tiên của đặc san Văn Hóa Phật Giáo Việt Nam với mục đích "cụ thể hóa những hướng đi mà lâu nay Ban văn hóa - Trung ương Giáo hội Phật giáo VN đã vạch ra".

Lam Điền

Nguồn: http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=352011&ChannelID=10

GIÁM ĐỐC NHÀ NƯỚC – GIÁM ĐỐC TƯ NHÂN

2009-12-01T07:01:00.000-08:00

Có hai điều khác nhau rất cơ bản giữa Doanh nghiệp Tư nhân và Doanh nghiệp Nhà nước: Doanh nghiệp tư nhân (DNTN), lợi nhuận thu được từ hoạt động kinh doanh chạy vào túi Giám đốc. Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) thì Giám đốc phải nộp toàn bộ lợi nhuận đó. Đây là nguyên nhân của mọi nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt sâu sắc của cùng một chức danh Giám đốc nhưng hai đối tượng: Tư nhân và Nhà nước.

Khi đặt chân vào bản doanh của các đại DNNN, nếu để ý quan sát ta sẽ thấy từ người bảo vệ, người giữ xe, người tiếp tân, cho đến công nhân viên, cán bộ, và cả khung cảnh chung quanh có cái gì đó trầm lắng, trang nghiêm đến đìu hiu. Hình như “cơn bão thương trường” ít quét qua đây thì phải!

DNTN thì hoàn toàn khác, chỉ cần có người khách xuất hiện là gặp sự đón tiếp vồn vã của mọi người. Những người làm việc trong DNTN ý thức rằng: khách hàng là người đem tiền đến, vì sự sống còn của bản thân và doanh nghiệp, mọi thành viên cùng có nghĩa vụ móc tiền ra khỏi túi khách hàng. Có lẽ vì vậy mà từng ngọn cỏ, cơn gió, hương hoa, cộng với ly nước mát cứ níu chân khách lại và… khách “bị dụ khị” lúc nào không hay!

…“Xin lỗi, vị Giám đốc Nhà nước đâu rồi?” - À, vị Giám đốc thường xuyên bị lịch vây kín, ông bận rộn lắm. Đầu tuần, ông họp trên Thành phố, giữa tuần, ông họp cấp Quận - Huyện, cuối tuần Ông còn phải đi dự mấy cái hội thảo, hội nghị của Trung Ương. Hội nghị, hội thảo về đề tài gì? - Về cải cách hành chính, cải cách tiền lương, đổi mới doanh nghiệp, học tập kinh nghiệm…; đó là chưa kể ông phải theo học các lớp, như: bồi dưỡng lý luận, học Nghị quyết, học tại chức, nâng cao nghiệp vụ.. v.v… Khách nhủ: “Quả là Giám đốc Nhà nước bận rộn thật, tối mắt tối mũi đi chứ!”.

…“Còn chị là ai?”. Tôi là Giám đốc tư nhân! - “Trông chị có vẻ nhàn nhã quá, chị không có việc gì làm à?”. Dạ, tôi ít khi làm, tôi nghĩ là chính. Suy nghĩ chứ không phải là nghĩ ngợi lung tung. Thỉnh thoảng, tôi cũng lao vào làm đêm làm ngày với các cộng sự của mình, nhưng chỉ là những đợt cao điểm mang tính thời vụ, còn công việc chính của một Giám đốc tư nhân vẫn là định hướng chiến lược, phát triển công ty. Tôi phải tính trước một bước hoặc nhiều bước để mọi thành viên trong công ty liên tục có việc làm và làm đúng việc, đúng hướng. Ông bà mình dạy: một người tính bằng chín người làm, nếu Giám đốc mà chạy lăng xăng như gà kiếm ổ thì lấy ai mà tính?

… Và sau khi đi tìm, hai vị Giám đốc gặp được nhau:

Giám đốc Nhà nước tâm sự: Tôi đang có ý định xin thôi việc Nhà nước. - “Để làm gì?”. Tôi đi học để hệ thống lại kiến thức của mình và sau đó là đi dạy hoặc có thể sẽ đi làm thuê cho một Công ty liên doanh nào đó. Cuộc sống của tôi và gia đình không dư dả mấy, tôi lại không thể bán rẻ lương tâm, lợi dụng chức quyền, chiếm của công làm của tư, như một số Giám đốc Nhà nước hiện nay. - “Anh đã chuẩn bị đội ngũ kế thừa chưa mà nói chuyện nghỉ ngơi đơn giản vậy?”. Tôi đã chuẩn bị và đào tạo từ lâu rồi, nhưng quyền quyết định nhân sự kế thừa không phải ở tôi, mà là ở cấp khác. Biết sao được, tôi đã dốc hết tâm sức và dành hơn nửa đời người cho sự nghiệp chung, giờ thì phải chuẩn bị cho quãng đời còn lại của mình thôi chị ạ.

Tôi thì khác - Vị Giám đốc tư nhân nói - Kế hoạch năm tới công ty của tôi sẽ trở thành Công ty mẹ có nhiều Công ty con. Điều tôi lo lắng nhất là nhân sự, nhưng không sao. Tôi chỉ yêu cầu đội ngũ kế thừa có nền tảng phẩm chất và đạo đức tốt, còn thì tôi hoàn toàn có thể gởi họ đi đào tạo ở trong nước và cả nước ngoài. Riêng những người đã có sẵn kiến thức, chuyên môn và cái tâm tương hợp, tôi sẽ mời họ về Công ty, giữ họ với đồng lương hấp dẫn và tấm lòng trân trọng. Tôi đang nghĩ đến chuyện biến Công ty của tôi thành Công ty cổ phần và biếu cổ phiếu cho mọi thành viên để quyền lợi của họ gắn liền với sự phát triển của Công ty.

Chị Giám đốc tư nhân nói thêm: “Trước đây tôi hay phân bì, cùng hoạt động trong cơ chế thị trường nhưng DNNN được Lãnh đạo Nhà nước xem là con ruột, cưng hết biết; còn DNTN thì bị đối xử giống như con ghẻ, tủi thân lắm…”. Bây giờ tôi ngộ ra một điều: “Giám đốc Nhà nước giống như thiếu gia nhà giàu: ăn, nói và làm theo khuôn khổ định sẵn của người bảo dưỡng”. Nuôi như thế thì lớn lên dễ bị “ghét gió kỵ mù sương” và cũng không loại trừ hệ tương lai của một số “thiếu gia” diễn biến xấu như “tối trăng thì đi ăn trộm, sáng trăng thì đi o mèo!”. Nếu là tôi bị nuôi trong hoàn cảnh đó, sớm muộn gì tôi cũng bỏ nhà đi bụi.

Câu chuyện của hai vị Giám đốc đậm tính bùi ngùi, chia sẻ, bịn rịn, tình thương mến thương; cảm động hết biết…

Cuối buổi nói chuyện, chị Giám đốc tư nhân đưa ông Giám đốc Nhà nước về nhà (của Ông) bằng xe của mình, vì hôm nay là ngày nghỉ, ông Giám đốc Nhà nước không có xe riêng.

Thế đấy!

Tạ Thị Ngọc Thảo

Nguồn: http://vnr500.vietnamnet.vn/news.aspx?id=91

LÀM GÌ TRƯỚC THÓI SÍNH DÙNG BẠO LỰC TRONG XÃ HỘI?

2009-11-29T02:14:00.000-08:00

Tuần Vietnamnet vừa đăng tải bài viết: “Những tiếng khóc phía sau cánh cửa” của Vũ Lụa nói về nạn bạo hành gia đình. Trong đó có những câu chuyện mà “nạn nhân đã nếm đủ những đắng cay bởi nạn bạo lực gia đình”. Tuy nhiên, “dư âm và những ảnh hưởng của nó vẫn khiến cho nhiều phụ nữ không thể không lên tiếng...”.

Trong một bài viết khác, cũng trên Vietnamnet, tác giả Hiệu Minh đã nói: “Muốn xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đất nước phồn vinh, hãy bắt đầu đơn giản với môi trường giáo dục phi bạo lực ở mọi nơi, mọi lúc. Quyền lực sinh ra từ đe dọa, đòn roi sẽ là thứ quyền lực bị tha hóa”.

Vấn đề bạo lực xảy ra mọi lúc, mọi nơi với mọi đối tượng, mọi giới trong xã hội. Không khó để nhận ra điều này, trước những thông tin phổ biến về nạn giết người và ưa dùng bạo lực.

Mới đây nhất là việc dùng bạo lực để đánh đuổi và trục xuất gần 400 tu sinh Bát Nhã ra khỏi chùa trong mưa bão, không chút tình người xót thương. Ai có tội? Ai làm chính trị? Chuyện đó có quan trọng bằng chuyện hình ảnh những người tu sĩ vô tội bị xúc phạm về nhân phẩm danh dự? Trong lịch sử Lê Ngọa Triều từng dóc mía trên đầu sư, cho đến ngàn năm sau vẫn còn bia miệng.

Trở lại thông tin về bạo hành phụ nữ trước một hiện thực xã hội sính dùng bạo lực, tác giả Vũ Lụa đã nhắc đến mô hình “Ngôi nhà bình yên”. Mô hình “ngôi nhà bình yên” được xây dựng để làm nơi “các chị em phụ nữ, nạn nhân của bạo hành gia đình có thể tạm lánh sau những cơn cuồng nộ của các ông chồng, đồng thời được các cán bộ tâm lý tư vấn hỗ trợ để ổn định về mặt tinh thần”.

Thiết nghĩ, trước nạn bạo hành tu sinh, Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng nên đề đạt đến Ban Tôn giáo Chính phủ để xây dựng mô hình “Ngôi chùa bình yên”, để các Tăng Ni bị bạo hành có thể tạm lánh sau những cơn cuồng nộ mất nhân tính của bọn côn đồ.

Đó là nguyện vọng chính đáng của Tăng Ni, Phật tử, hy vọng mô hình này sớm trở thành hiện thực để những tu sinh Bát Nhã được ổn định tinh thần, vững tâm tu học, và cũng để nhằm giảm bớt thời gian phải “bảo vệ, che chở” của chính quyền tỉnh Lâm Đồng.

Nếu thực hiện tốt mô hình “Ngôi nhà bình yên”, “Ngôi chùa bình yên” thì chúng ta có cơ sở thực tiễn để xây dựng “Con đường bình yên”, “Ngõ xóm bình yên”, “Ngôi trường bình yên”, “Chợ bình yên”, “Trạm bình yên”, “Bệnh viện bình yên”… cho đến mục đích cao cả nhất là “Lãnh thổ bình yên. Quốc gia bình yên”.

Trần Điều

MỘT SỰ KIỆN VĂN HÓA PHẬT GIÁO TẠI NHA TRANG LÀM NỨC LÒNG TĂNG NI PHẬT TỬ

2009-11-28T23:26:00.000-08:00

Một sự kiện lớn của PGVN trong năm 2009, tại xứ Trầm Hương, tuần lễ văn hóa Phật giáo đã được Ban Văn Hóa Phật giáo Trung Ương kết hợp với Ban Trị Sự Phật giáo Khánh Hòa tổ chức vào ngày 29/11 đến ngày 5/12/2009.

Du khách trở lại Khánh Hòa, nếu năm năm gần đây không có dịp thăm viếng sẽ ngạc nhiên sự thay đổi kỳ diệu của một thành phố biển. Con đường mới mở từ Cam Ranh về Nha Trang chạy qua eo biển và đồi núi, cảnh trí mang vẻ thơ mộng không thua gì một hình ảnh của nước Pháp hay xứ hoa tuyết vào thập niên 1950.

Vào đến ngoại biên Nha Trang, một số áp phích và cờ chạy dọc những đại lộ làm cho du khách phải quan tâm. Tuần lễ văn hóa được khai diễn tại số 7 Trần Phú. Tuy là ngày cuối để ra mắt buổi lễ trọng đại, nhưng hình như trong nội thất và hội trường vẫn còn trống trải. Có chứng kiến mới thấy được sự năng động của chư tăng trẻ, học tăng học ni Khánh Hòa và Chư Tôn Đức Huế nhiệt tình đóng góp.

Một số Phật tử chuyên nghiệp thiết kế pano và quần chúng địa phương quên cả những bữa ăn thường lệ để sớm hoàn thành công tác giao phó. Những tấm áo dài nâu bạc, các Tăng sinh trẻ khuân vác các vật liệu cho công việc, họ vui vẻ một cách lạ thường mà từ lâu, tại thành phố Hồ Chí Minh chưa hề được thấy sự lao động cật lực của các tu sĩ trẻ như thế.

Bên trong sân, một dãy cột cờ phất phới tung bay ngũ sắc như là bảo vệ một màu đỏ sao vàng nằm chính giữa cột chính. Ở hội trường, một thiết kế đặc biệt trưng bày như vô tình nhưng có lưu tâm mới thấy được sự tinh tế của Ban Tổ Chức trong phòng triển lãm. Gian chính diện đã trình bày hình ảnh Phật Giáo và thành phố Nha Trang xưa và nay mà một thời Phật Giáo đã đóng góp không nhỏ cho đất nước cũng như Phật Giáo miền Trung.

Phía bên tay mặt của gian triển lãm là những tấm ảnh do ĐĐ. Minh Hiền phơi bày nét đẹp của tuyết và hoa theo triết lý Tây Đông. Những nụ cười phúc hậu mang vẻ hoang sơ của cô gái miền núi cũng như pháp khí của chư Tăng

Bhutan

hòa quyện với cây rừng và hoa dại, làm cho người xem chìm vào thế giới nguyên thủy, đành rằng ngày nay cuộc sống

Bhutan

ít nhiều đã hòa quyện với kỷ nguyên tin học.

Phía bên tay trái của văn phòng đưa người xem vào thời đại thập niên 30 khi Phật Giáo bắt đầu trỗi dậy cuộc sống. Năm 1959, khi ĐĐ. Narada đến viếng Việt

Nam

đã vinh hạnh chụp chung tấm hình lưu niệm với Ôn Hải Đức, Cố HT. Thiện Minh và học tăng. Hải Đức luôn là cơ sở đào tạo tăng tài mà từ đó, những học tăng biến thành những nhà lãnh đạo Phật giáo vượt qua nhiều gian nan thử thách vào năm 1963 mà thời kỳ Ngô triều lãnh đạo.

Tuy thời gian đã trôi qua trên 50 năm thế mà những tấm hình đó không thể bị thời gian xóa nhòa để hậu lai vẫn còn nhiều ấn tượng. Cảm động nhất là gian phòng phía sau trưng bày di bút của cố Bồ tát Thích Quảng Đức nói lên tâm nguyện của Ngài để cảnh tỉnh các nhà lãnh đạo lúc bấy giờ. Thế nhưng anh em Ngô Đình Diệm vẫn không cảm nhận được tâm từ đó nên Cố Bồ tát đã biến thân mình làm ngọn đuốc soi sáng lòng người, đã đánh động được toàn thế giới và cũng từ đó nhân loại đã nhìn được tâm vô úy và từ ái từ các tu sĩ Phật giáo.

Tiếp những tấm hình của Bồ tát Quảng Đức là hình ảnh của Ôn Giác Nhiên, Ôn Trí Thủ và Ôn Thiện Siêu là những thạch trụ, lương đống Phật Giáo trong thế kỷ XX.

Trước ngày khai mạc chính thức, chiều 28/11, du khách được thăm viếng trường TCPHKH tại chùa Long Sơn. Tuy trời vào hoàng hôn, thế mà ngôi chùa cổ kính nằm ẩn chân núi vẫn chưa chìm vào bóng đêm bức tượng Bổn Sư trên đỉnh núi, làm cho ta liên tưởng đến Hải Đức như một nội viện nằm ẩn mà Long Sơn là một ngoại viện ẩn thị. Có lẽ không phải là vô tình mà Chư Tôn Đức đã thể hiện nơi hai già lam đáng tôn kính này một sự sắp xếp hài hòa.

Nha Trang nói riêng và Khánh Hòa nói chung vẫn có cái gì đó về phong cách kiến trúc, sinh khí và tâm linh mà trong ba miền đã có một đặc thù cố định. Nếu gọi Huế là cái nôi văn hóa Phật Giáo Việt

Nam

thì Nha Trang hẳn phải là một tiềm năng hiện thực của Phật Giáo Trung bộ đủ khả năng làm phát ngôn viên chính thức của Phật giáo Việt

Nam

Qua khung cảnh tổ chức buổi lễ tuần văn hóa, ta mới thấy được sự đoàn kết chặt chẽ của Chư Tôn Đức và Tăng chúng, cho phép chúng ta tin rằng gần 40 năm ngủ quên, Phật Giáo có thể tự mình vực dậy để minh chứng sự tồn tại và phát triển trong lòng dân tộc vào kỷ nguyên XXI.

Minh Mẫn

TỪ CHUYỆN THẢM SÁT Ở PHILIPPINNES…

2009-11-28T20:47:00.001-08:00

"Câu hỏi duy nhất bây giờ là liệu sự phẫn nộ của người dân về vụ thảm sát có đủ mạnh để chính quyền thật sự đưa những kẻ thủ ác ra trước công lý".

LTS: Dư luận trên toàn thế giới hết sức giận dữ bởi cuộc thảm sát con tin vừa xảy ra ở Philippines. Nội vụ của hành động thảm sát con tin man rợ này được báo giới bình luận đã vượt khỏi logic thông thường, trong đó đã hé lộ ra những mối quan hệ quyền lực và lợi ích đan xen, chồng chéo rất phức tạp! Công luận đang dõi theo các động thái của chính quyền. Tuần Việt Nam xin giới thiệu bài bình luận thể hiện góc nhìn riêng của GS Tương Lai.

Thế giới bàng hoàng với tin thảm sát con tin ở Philippines. Đó là vụ thảm sát 57 người tại tỉnh Maguindanao, trong đó có 27 nạn nhân là nhà báo. "Thẻ nhà báo không chặn được đạn"! Đó là lời một phóng viên truyền hình ở Philippines mà hãng Reuters vừa dẫn ra sau vụ thảm sát nói trên. Theo hãng này, "đó là chuyện khó có thể tưởng tượng nổi, dù là ở các chiến trường như Iraq, Afghanistan, hay Somalia".

Theo CNN, nghi phạm chính là Andal Ampatuan "con", thị trưởng thị trấn Datu Unsay, tỉnh Maguindanao nơi mà bố của y, Andal Ampatuan từng ngồi ghế thống đốc vừa rời nhiệm sở đầu năm 2009. Ông này lại là liên minh chính trị gần gũi với Tổng thống Arroyo! Vào thời điểm xảy ra vụ thảm sát, thống đốc Ampatuan đang ở Manila, gặp Tổng thống Arroyo. Trong bài viết gửi cho báo "Tuổi Trẻ", nhà báo Philippines Alan C. Robles đặt câu hỏi: "Liệu có thật ông ta không hề biết 100 người đàn ông có vũ trang đang lượn lờ ở tỉnh mình? Ai tin được điều đó? Tất cả mọi tin tức về gia tộc Ampatuam có chung một thông điệp: họ kiểm soát Maguindanao và sẽ không an toàn cho bất kỳ ai chống lại họ".

Thông điệp ấy đã có hiệu lực: những người bị thảm sát gồm vợ ông Mangudadatu, người sẽ ra tranh chức Thống đốc tỉnh Maguindanao cùng các nhà báo địa phương đang trên đường đăng ký tranh cử cho phó thị trưởng Mangudadatu vào chức thống đốc trong cuộc bầu cử tháng 5.2010. Tranh cử cũng đồng nghĩa là đối thủ của gia tộc Ampatuan đầy quyền lực, mà riêng Andal Ampatuan đã giữ chiếc ghế thống đốc này ba nhiệm kỳ liên tiếp. Ông ta rời cương vị này đầu năm nay và đã xếp đặt để một người con trai lên thay. Một người con trai khác là Zady, hiện là thống đốc khu tự trị Hồi giáo Mindanao rộng lớn bao gồm sáu tỉnh của Philippines. Nhiều thành viên khác trong gia tộc Ampatuan là thị trưởng và quan chức chính quyền. Bản thân ứng viên Mangudadatu đã từng bị dọa giết nhiều lần. Vì vậy, ông ta cử vợ và hai chị gái cùng nhiều tổ chức phi chính phủ, các nhà hoạt động cùng các nhà báo thay mặt mình đi tranh cử. Và thế là vụ thảm sát man rợ đã được tổ chức nhằm triệt hạ đối thủ.

Trước áp lực của cuộc tấn công quân sự nếu gia tộc Ampatuam không giao nộp Ampatuan "con", tên này đã phải ra trình diện nhưng lại tuyên bố "lương tâm tôi trong sạch"(!) cho dù một số người chứng kiến vụ thảm sát đã tận mắt nhìn thấy y ra lệnh giết người, thậm chí tự tay bắn chết một nạn nhân! Hiện Andal Ampatuan "con" đã bị khởi tố về bảy tội giết người.

"Câu hỏi duy nhất bây giờ là liệu sự phẫn nộ của người dân về vụ thảm sát có đủ mạnh để chính quyền thật sự đưa những kẻ thủ ác ra trước công lý", Robles kết luận bài viết của mình. Câu hỏi ấy cũng đặt ra một khuyến cáo đối với người dân Philippines: làm sao cho sự phẫn nộ của dân chúng đủ mạnh buộc nhà cầm quyền không được bao che tội ác để cho công lý được thực hiện. Hiện Chính quyền Philippines đã chính thức cáo buộc Ampatuan tội giết người hàng loạt và cũng đã truy tố năm nhân vật khác có liên quan, trong đó có ba cảnh sát. Bộ trưởng Nội vụ nước này cũng cho biết có tổng cộng 100 người liên quan đến vụ thảm sát, và chính quyền sẽ đưa tất cả ra vành móng ngựa!

Có lẽ còn phải có thời gian để theo dõi hành trình gian nan của công lý trên con đường gập ghềnh với bao thách đố khó lường, khi mà nội vụ của hành động thảm sát con tin man rợ vượt khỏi logic thông thường kia, trong đó đã hé lộ ra những mối quan hệ quyền lực và lợi ích đan xen, chồng chéo rất phức tạp! Càng phức tạp và khốc liệt hơn khi cuộc tranh giành chiếc ghế quyền lực đang vào hồi gay cấn.

Ở đây, đừng quên sự đúc kết của Lord Acton "quyền lực có xu hướng tha hóa, quyền lực tuyệt đối thì tha hóa cũng tuyệt đối". [Trong tiếng Anh, corruption vừa có nghĩa là tham nhũng, vừa có nghĩa là tha hóa, đồi bại, ở đây cần hiểu theo nghĩa tha hóa hay đồi bại]. Sự tha hóa ấy có thể dẫn đến những tội ác như Alan C. Robles đã nói đến trong bài viết của mình về "những suy nghĩ có vẻ logic đã dẫn đến sai lầm chết người: "hoàn toàn không thể nghi ngờ kẻ thủ ác lại có thể liều lĩnh tấn công phụ nữ và nhà báo"!
Có lẽ chẳng phải ở Philippines mới có thể chứng kiến những màn trình diễn "phi logic" kiểu như vậy! Khi mà những thế lực cầm quyền thao túng luật pháp và chà đạp lên công lý thì không thiếu gì những thủ đoạn "phi logic", thất nhân tâm được thực thi.

Một mặt khác, câu hỏi trên cũng đặt ra đối với sứ mệnh của nhà báo, trước hết là nhà báo Philippines. Nhưng đâu phải chỉ có họ, cho dù chưa tính đến vụ thảm sát này, từ năm 2001 đến nay đã có 59 nhà báo bị sát hại tại Philippines. Điều ấy cho thấy, công việc của nhà báo, người truy tìm sự thật để đưa những thông tin đến công chúng luôn phải đương đầu vói những thế lực muốn bưng bít thông tin, che dấu sự thật. Để thực hiện điều đó, chúng sẵn sàng ngăn chặn dòng thông tin chuyển tải sự thật dưới mọi hình thức. Tệ hại hơn, khi người cố tình che dấu sự thật lại là kẻ nắm quyền lực trong tay, thì chúng có đủ trăm phương nghìn kế để bịt miệng nhà báo. Và không chỉ bịt miệng. Theo tờ Philippines Star, phần lớn các nhà báo bị sát hại từ trước đến nay là nạn nhân của các quan chức địa phương tham nhũng!

Vụ thảm sát man rợ vừa rồi càng cho thấy, để che dấu những sự thật nhơ nhớp, khi quyền lực chịu sự thao túng của những lợi ích mờ ám với lòng tham vô đáy, nó không chỉ bịt miệng các nhà báo mà còn sẵn sàng thực thi những thủ đoạn không giới hạn. Điều này không chỉ là sự cảnh báo đối với người Philippines. Sự cảnh báo không chỉ nhằm thúc đẩy sự phẫn nộ của dân chúng dâng lên đủ sức buộc nhà cầm quyền phải đưa kẻ thủ ác ra trước công lý, mà còn nâng cao sự cảnh giác và dũng khí cho các nhà báo Philippines. Đương nhiên, đây cũng là sự cảnh báo cho tất thảy những nhà báo chân chính hiểu rõ sứ mệnh cao quý của mình không chịu lùi bước trước bất kỳ sự đe dọa nào.

Phải chăng, cần phải nhắc lại đây cảnh báo của Các Mác: "tự do chính trị chỉ là tự do hình thức, nhằm tạo ra bằng chứng ngoại phạm cho những người thực sự nắm giữ sức mạnh kinh tế và là những người duy nhất có thể sử dụng quyền tự do chính trị để củng cố sự thống trị của họ"*. Lời tâm sự của một phóng viên truyền hình Philippines mà Reuter vừa dẫn: "vụ Maguindanao đã phơi bày sự thật là thẻ nhà báo không thể bảo vệ chúng tôi. Nó chỉ là một mảnh giấy và không chặn được đạn" cần phải được lý giải từ sự cảnh báo ấy!

Ngẫm nghĩ kỹ, sự cảnh báo ấy còn có ý nghĩa lớn hơn thế nhiều!

*Dẫn lại theo Georges Burdeau trong "Đại Bách khoa toàn thư Pháp" xuất bản năm 1990.

Nguồn: http://www.tuanvietnam.net/2009-11-29-tu-chuyen-tham-sat-o-philippines

TUẦN VĂN HÓA PHẬT GIÁO TẠI THÀNH PHỐ NHA TRANG

2009-11-26T05:29:00.000-08:00

Ngày 29.11, Tuần văn hóa Phật giáo chào mừng kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội do Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Giáo hội Phật giáo tỉnh Khánh Hòa tổ chức, sẽ khai mạc tại Nha Trang với hai triển lãm về ảnh nghệ thuật Tây Đông - Tuyết và hoa (của Minh Hiển) và ảnh panorama chủ đề Xứ trầm hương với 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội (của Nguyễn Thịnh và Ngô Thúy Hồng).

Các ngày tiếp đó (từ 2.12 đến 5.12) các học giả, nhà hoạt động văn hóa, nhà nghiên cứu uy tín trong và ngoài nước sẽ tham gia hội thảo và thuyết trình nhiều đề tài văn hóa theo 3 lĩnh vực. Một là, về lĩnh vực văn học nghệ thuật với: Âm nhạc truyền thống Phật giáo Việt Nam (GS-TS Nguyễn Thuyết Phong), Tổng quan về văn học Phật giáo Việt Nam (GS-TS Lê Mạnh Thát). Hai là, về lịch sử - di sản văn hóa và kiến trúc với: Luật Di sản (TS Nguyễn Thế Hùng), Di sản chùa Việt: làm sao để bảo tồn và phát huy (KTS Nguyễn Hữu Thái), Những ngôi chùa đã mất thời Pháp thuộc (nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn), Kinh nghiệm bảo tồn các công trình kiến trúc tôn giáo (KTS Ngô Viết Nam Sơn). Ba là, về giáo dục và đời sống với: Thiền và sức khỏe (BS Đỗ Hồng Ngọc), Văn hóa và giáo dục Phật giáo (GS TS Lý Kim Hoa). Giao lưu về Thiền trà - nét đẹp của văn hóa dân tộc sẽ mở vào đêm 4.12. Ngày hôm sau, vào 5.12, sẽ có lễ cầu nguyện tại Cam Ranh, thảo luận và tổng kết tại Nha Trang, bế mạc với chương trình hòa nhạc đặc biệt. Đây là một trong những hoạt động mở đầu đợt kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội (1010 - 2010) trên quy mô toàn quốc.

Giao Hưởng

Nguồn: http://www.thanhnien.com.vn/news/Pages/200948/20091125232204.aspx

HỘI ĐỒNG TRỊ SỰ GHPGVN PHÊ DUYỆT ĐƠN BẢO LÃNH TĂNG THÂN BÁT NHÃ CỦA HAI VỊ VIỆN CHỦ TU VIỆN TOÀN GIÁC (ĐỒNG NAI) VÀ THIỀN VIỆN VẠN HẠNH (LÂM ĐỒNG)

2009-11-22T16:14:00.000-08:00

Ngày 9/11/2009 HĐTS GHPGVN đã ký hai công văn quyết định cho Thượng tọa Thích Minh Nghĩa - Viện chủ Tu viện Toàn Giác tỉnh Đồng Nai và Thượng tọa Thích Viên Thanh - Viện chủ Thiền viện Vạn Hạnh thành phố Đà Lạt tỉnh Lâm Đồng được bảo lãnh cho 192 tu sinh Bát Nhã về một trong hai nơi kể trên để được tiếp tục tu học theo pháp môn Làng Mai.

Hai vị Thượng tọa Viện chủ đều đã cam kết với Chính quyền các cấp và Trung ương GHPGVN rằng sẽ: "hoàn toàn chịu trách nhiệm về việc đăng ký tạm trú theo đúng quy định của pháp luật, và hướng dẫn tu sinh tu học theo đúng Hiến chương, Nội quy Ban Tăng Sự Trung Ương, và Quy chế Ban Trị Sư tỉnh, thành hội Phật Giáo".

BẢO VỆ LÃNH THỔ BẰNG CHÍNH SÁCH ‘NHU VIỄN’

2009-11-20T07:00:00.000-08:00

Điểm hay nhất của vương triều Lý, tuy là chế độ quân chủ tập quyền, nhưng lại quản lý đất nước, cai trị dân bằng phương thức mềm mỏng, với quan điểm rất cởi mở. Chính sách của nhà Lý với dân là chính sách "thân dân" rất thiết thực - GS Phan Huy Lê.
Dựa vào dân giữ yên bờ cõi
Nhiều người đã ca ngợi quyết định định đô tại Thăng Long của Lý Thái Tổ - vị vua sáng lập ra vương triều Lý đã mở ra kỷ nguyên mới cho lịch sử Việt Nam. Ngoài quyết định lịch sử này, GS có thể tổng kết những công lao lớn của vương triều Lý trong tiến trình lịch sử dân tộc, trước thềm kỷ niệm 1000 năm Thăng Long?
GS Phan Huy Lê: - Các vương triều Ngô, rồi Đinh - Tiền Lê đã có công giành lại và gây dựng nền độc lập, bước đầu xác lập chính quyền trung ương. Sứ mạng của triều Lý là xây dựng vương quốc giàu mạnh, mở ra kỷ nguyên phát triển văn minh thực sự cho đất nước. Việc định đô tại Thăng Long là công lớn đầu tiên, chọn đúng vị thế và xây dựng cơ sở vững chãi để trở thành "nơi thượng đô kinh sư muôn đời" như chính vua Lý Thái Tổ viết trong Chiếu dời đô.
Công lớn thứ hai của nhà Lý là xây dựng một quốc gia độc lập với một nhà nước quân chủ tập quyền cao hơn, đủ khả năng quản lý lãnh thổ đất nước và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Thời Ngô-Đinh-Tiền Lê, miền núi rừng còn do các thủ lĩnh nắm quyền chi phối. Nhà Lý đặc biệt quan tâm đến miền núi rừng biên cương phía bắc, lúc đó giáp với nước Nam Chiếu- Đại Lý và nước Tống. Nhà Lý áp dụng chính sách "nhu viễn" rất thành công. Một mặt kiên quyết đàn áp những cuộc nổi dậy mang tính cát cứ, mặt khác ra sức phủ dụ với nhiều giải pháp mềm mỏng như phong chức tước, gả công chúa, biến các thủ lĩnh miền núi thành những người mang danh nghĩa triều đình để quản lý, bảo vệ vùng biên cương, tuy rằng trên thực tế, họ vẫn giữ quyền cai quản vùng đất cư trú của các tộc thiểu số.
Nhiều tù trưởng đã trở thành phò mã của nhà vua, trong đó nổi bật có dòng họ Thân ở vùng Lạng Giang ba đời liên tục là phò mã của nhà Lý, từ Thân Thừa Quý, Thân Thiệu Thái đến Thân Cảnh Phúc và rất trung thành với nhà Lý. Gần đây, tại Bắc Giang đã tìm thấy di tích một số cung điện của các phò mã-công chúa với những viên gạch mang niên hiệu và phong cách trang trí thời Lý. Chính các thủ lĩnh/tù trưởng này nắm quyền cai quản các sách, động vùng biên cương, đã phát huy vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ vùng biên giới.
Trong kháng chiến chống Tống, các đạo quân do Tôn Đản, Thân Cảnh Phúc, Lưu Kỷ, Vi Thủ An, Hoàng Kim Mãn chỉ huy đều là các tù trưởng miền núi và quân lính là lực lượng vũ trang của dân chúng gọi là "quân thượng du" mà sử Tống chép là họ kéo cả nhà đi chiến đấu. Trong các tù trưởng này, Thân Cảnh Phúc là người chiến đấu ngoan cường nhất, thật xứng đáng là một Anh hùng, cần được đặt tên đường phố tại Hà Nội.
Nhờ thế, cả vùng biên giới phía Bắc giáp với Nam Chiếu-Đại Lý và nhà Tống được đặt dưới quyền quản lý thực sự của nhà Lý. Trước đây, các thủ lĩnh vùng núi rừng này là các thế lực cát cứ rất mạnh, khi theo bên này, khi theo bên kia. Cương giới phía bắc đến thời nhà Lý đã thực sự được đưa vào lãnh thổ quốc gia dưới quyền quản lý của vương triều Lý. Đấy là một cống hiến và thành công lớn của nhà Lý trong việc xác lập, quản lý lãnh thổ và trên sở đó, đã đánh thắng quân xâm lược Tống, bảo vệ độc lập, lãnh thổ, chủ quyền quốc gia.
Một số học giả nước ngoài không coi chế độ nhà Lý là quân chủ tập quyền, nước Đại Việt là một quốc gia thống nhất, cho rằng nhà Lý chỉ mới quản lý được vùng đồng bằng và phần nào vùng trung du. Ở đây có quan niệm khác nhau về chế độ quân chủ tập quyền, quốc gia thống nhất và nhận thức về đặc điểm cụ thể của lịch sử Việt Nam. Việt Nam nói chung cũng như nước Đại Việt thời Lý, là một quốc gia đa tộc người (thường gọi là đa dân tộc) nên quá trình thống nhất quốc gia-dân tộc thực hiện trong quá trình lâu dài với những phương thức và giải pháp phù hợp với từng thời kỳ lịch sử.
Nhà Lý đã chia nước thành các đơn vị lộ, phủ, châu..., kể cả miền núi. Nhưng miền núi là địa bàn sinh tụ của các tộc thiểu số mà thời Lý, các tù trưởng tồn tại như các thủ lĩnh địa phương có thế lực mạnh và ảnh hưởng lớn trong vùng. Trong bối cảnh đó, quản lý miền núi thông qua các tù trưởng với chức châu mục của triều đình, đặt dưới quyền kiểm soát của nhà nước trung ương là phương sách phù hợp và có hiệu quả nhất, vừa bảo đảm được quyền lực quản lý, bảo vệ lãnh thổ quốc gia, vừa giữ gìn được sự đoàn kết dân tộc.
Chính sách thân dân và hạt nhân dân chủ làng xã
Vậy GS đánh giá nhà Lý khi so sánh với các triều đại phong kiến rất hưng thịnh sau đó (như nhà Trần, nhà Lê) như thế nào?
GS Phan Huy Lê: - Tất nhiên, mỗi vương triều đều có vai trò lịch sử, đều có lúc thịnh lúc suy, nên trước hết, chúng ta cần trân trọng sự cống hiến tích cực của các vương triều trong tiến trình lịch sử Việt Nam. Trong thời chế độ quân chủ thì triều Lý, triều Trần, triều Lê sơ là những vương triều mà thời thịnh đạt là những đỉnh phát triển cao của đất nước, tiêu biểu cho sự cường thịnh của một quốc gia độc lập, đạt tới trình độ văn minh cao của thời đó. Nhưng riêng tôi, tôi có ấn tượng sâu sắc, có thể nói là rất thú vị về chế độ của vương triều Lý.
Điểm hay nhất của vương triều Lý, tuy là chế độ quân chủ tập quyền, nhưng lại quản lý đất nước, cai trị nhân dân bằng phương thức mềm mỏng, với quan điểm rất cởi mở. Chính sách của nhà Lý với dân là chính sách "thân dân" rất thiết thực. Người dân sống trong các hương, thôn, thực chất là các công xã nông thôn, và nhà Lý rất coi trọng quyền tự quản của các thôn làng. Họ chỉ phải làm nghĩa vụ thần dân với nhà nước qua tô thuế, lao dịch, quân dịch..., người dân sống trong các cộng đồng mang tính tự trị rộng lớn với quyền quản lý và phân chia ruộng đất công theo tục lệ, với những tín ngưỡng, lễ hội dân gian phong phú, trong đó ngôi chùa giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, tâm linh.
Thời Lý Thái Tổ, lập cung Long Đức ở ngoài Hoàng thành cho Thái tử ở để có điều kiện gần dân, thấu hiểu đời sống của dân. Đó là cách chuẩn bị làm vua thật đặc sắc của nhà Lý. Trong Cấm thành Thăng Long lại đặt Lầu chuông, người dân khi có việc oan ức có thể vào đánh chuông để kêu lên triều đình. Có những lễ hội như hội đèn Quảng Chiếu được tổ chức trong Hoàng thành, thậm chí trong Cấm Thành; hội thề cũng có lúc tổ chức ở Long Trì (Sân Rồng), mở rộng cửa cho dân chúng vào dự.

Vương triều Lý cũng rất chăm sóc phát triển nông nghiệp, đắp đê, làm thủy lợi, cày tịch điền (là lễ nghi nông nghiệp có từ thời Lê Hoàn, bày tỏ sự tôn trọng của nhà vua với nền kinh tế nông nghiệp). Tuy coi trọng nông nghiệp nhưng nhà Lý cũng quan tâm đến sự phát triển thủ công nghiệp và thương nghiệp chứ không chủ trương "ức thương" như một số triều đại sau này. Chính sách mậu dịch đối ngoại rất cởi mở, nhà Lý cho mở chợ biên giới dọc theo biên giới phía Bắc với nhà Tống, dọc theo bờ biển thì thành lập cảng Vân Đồn, nằm trên con đường hàng hải quốc tế, là một trung tâm mậu dịch đối ngoại rất quan trọng. Đặc biệt, với đời sống văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng, thái độ của nhà Lý rất bao dung cởi mở.
Các hệ tư tưởng chung sống hoà bình
Phải chăng vì nhà Lý gắn bó mật thiết với Phật giáo, thiền sư Vạn Hạnh chính là người có công mở ra vương triều Lý, sau này là cố vấn của triều đình, nên đây chính là giai đoạn đạo Phật phát triển toàn thịnh nhất?
GS Phan Huy Lê: - Đúng là triều Lý ngay từ khi thành lập, đã gắn bó mật thiết với Phật giáo, nhưng nói chung chung như vậy chưa đủ. Thời nhà Lý là thời cực thịnh của Phật giáo ở Việt Nam, là bệ đỡ tinh thần của vương triều. Từ nhà vua, quý tộc, quan lại đến dân chúng đều tôn sùng đạo Phật, chùa tháp được xây dựng nhiều nơi, số người theo đạo Phật rất đông. Nhưng điều đáng lưu ý là vào thời Lý, đồng thời tồn tại và phát triển, thậm chí dung hợp cả phái Thiền tông với phái Mật tông và Tịnh độ tông. Ba giáo phái chủ yếu này có sự khác biệt trong giáo lý và hành lễ, nhưng thời Lý đều được coi trọng, dù Thiền tông là chủ yếu.
Nhà Lý còn thành lập phái Thảo Đường do một nhà sư từ Champa ra Thăng Long sáng lập, được phong làm Quốc sư, và vua Lý Thánh Tông là thế hệ thứ nhất. Phật giáo thời Lý rất đa dạng, nhiều giáo phái tồn tại, không có xung đột tôn giáo. Phật giáo thời Lý mang đậm tính dân tộc, tính nhập thế, đi sâu vào cuộc sống, được nhân dân rất mến mộ, giữ vai trò chi phối trong đời sống văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng. Một số nhà sư được phong làm Quốc sư, làm cố vấn cho nhà vua.

Bên cạnh Phật giáo, triều đình nhà Lý cũng tôn trọng Nho giáo. Chính nhà Lý đã lập ra Văn miếu, mở Quốc tử giám, tổ chức những khoa thi đầu tiên, tuy mới mở được 6 khoa thi. Phật giáo mang tinh thần nhân ái, là bệ đỡ tinh thần quan trọng để nhà Lý đi vào dân chúng, nhưng để xây dựng thiết chế quân chủ tập quyền thì Nho giáo ưu thế hơn, nên nhà Lý bắt đầu coi trọng Nho giáo, kết hợp chặt chẽ Nho giáo và Phật giáo. Cả Đạo giáo và các tín ngưỡng dân gian đều được nhà Lý ứng xử với thái độ rất cởi mở, bao dung. Nhà Lý chủ trương Tam giáo đồng nguyên. Tất cả các tôn giáo, tín ngưỡng đều tồn tại chung, có nhiều chỗ hội nhập với nhau trong đời sống tín ngưỡng của người dân, dù đây thường là lĩnh vực tâm linh có khía cạnh phức tạp, dễ xảy ra bất đồng và xung đột nhất.
Phục hưng văn hoá Việt
Về nghệ thuật kiến trúc, thời Lý cũng "nổi bật" so với triều Trần, triều Lê phải không, thưa GS?
GS Phan Huy Lê: - Về kiến trúc, thời Lý xây dựng nhiều công trình bề thế, phần lớn là kiến trúc cung đình và kiến trúc tôn giáo.
Về kiến trúc cung đình, di tích khảo cổ học ở khu Hoàng thành Thăng Long gồm nhiều lớp, thuộc nhiều giai đoạn Đại La, Lý, Trần, Lê... nhưng theo kết quả nghiên cứu của giới khảo cổ học thì lớp di tích Lý phong phú nhất, nhiều kiến trúc cung điện lớn, qui mô bề thế, nghệ thuật tạo hình độc đáo.
Ngoài ra còn có các chùa tháp lớn như chùa Phật Tích, chùa Đọi, tháp Chương Sơn, tháp Tường Long... là những chùa tháp lớn thời Lý. Rất tiếc là trong phạm vi Thăng Long cũng có rất nhiều chùa tháp lớn, trong đó nổi bật nhất là tháp Báo Thiên, nhưng nay hoàn toàn không còn dấu tích. Chùa Một Cột là một kiến trúc độc đáo, thời Lý cũng bề thế, nhưng đã nhiều lần tu sửa và ngôi chùa Một Cột hiện còn mới được xây dựng lại năm 1955.
Có thể khẳng định, nghệ thuật kiến trúc phát triển trên nền tảng kinh tế phát đạt, đời sống nhân dân ổn định, tôn giáo phát triển nên nhiều kiến trúc có quy mô lớn, bề thế, nghệ thuật tạo dáng rất đẹp, nghệ thuật trang trí tinh tế, như rồng thời Lý rất mềm mại, uyển chuyển, trau chuốt, chú ý đến từng chi tiết nhỏ. Kiến trúc cung đình tập trung ở kinh thành, kiến trúc tôn giáo, nhất là chùa tháp, rải rác khắp mọi vùng. Tiếc là di tích trên mặt đất không còn gì nguyên vẹn, nhưng dấu tích khảo cổ học và số lượng di vật khổng lồ mà khảo cổ hoc đã phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long và một số chùa tháp như Phật tích, Chương Sơn, Tường Long...cũng đủ cho ta hình dung.
Trải qua thời kỳ dài của 1000 năm Bắc thuộc, vương triều Lý đã "khẳng định chủ quyền" trong đời sống văn hóa, đời sống xã hội ra sao, thưa GS?
GS Phan Huy Lê: - Giới sử học coi đây là thời kỳ mở đầu công cuộc phục hưng văn hóa dân tộc, sau khi trải qua hơn nghìn năm Bắc thuộc, di sản văn hóa mai một, dân tộc ta đứng trước nguy cơ bị đồng hóa. Công cuộc phục hưng văn hóa thời Lý, một mặt trở về cội nguồn của thời đại dựng nước trước Bắc thuộc, mặt khác sáng tạo và nâng cao bằng sức lao động và trí tuệ của dân tộc, bằng mở rộng giao lưu để tiếp nhận và dung hóa nhiều giá trị tư tưởng, văn hóa của các nền văn hóa-văn minh phương Đông.
Ảnh hưởng của văn hóa bên ngoài biểu thị rất rõ trên nhiều phương diện như Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo, như nghệ thuật tạo hình và âm nhạc Champa, như chữ Hán, nghề khắc mộc bản từ Trung Quốc... Có thể nói, trên cơ sở tiếp nối cội rễ sâu xa và nền tảng vững chắc bên trong, nhà Lý rất cởi mở tiếp thu những ảnh hưởng văn minh xung quanh, làm phong phú, đa dạng nền văn hóa đất nước nhưng vẫn giữ gìn bản sắc dân tộc. Đó là một thành công lớn trong sự nghiệp phục hưng văn hóa thời Lý.
Có thể tóm tắt về những điểm mạnh của vương triều Lý: dù là chế độ quân chủ tập quyền nhưng với miền núi thì thi hành chính sách "nhu viễn", với nhân dân thì "thân dân", với văn hóa thì có thái độ rất cởi mở, dung hợp tất cả luồng văn hóa khác nhau, tạo nên cuộc sống phong phú, đa dạng, hài hòa.
Bài học hay của nhà Lý là tôn trọng...
Vậy ở thời đại hôm nay, sau 1000 năm, chúng ta có thể học được gì từ vương triều Lý, thưa GS?
GS Phan Huy Lê: - Lẽ đương nhiên, mỗi thời mỗi khác, không thể học tập y nguyên bất kỳ điều gì từ quá khứ, nhưng lịch sử để lại cho chúng ta một di sản vô giá mà từ đó chúng ta có thể rút ra những bài học rất có ý nghĩa trong cuộc sống ngày nay. Theo tôi, đây là vài bài học đáng lưu ý:
Thứ nhất, Việt Nam là một quốc gia đa tộc người, hiện nay ta có 54 dân tộc. Một nhà nước mạnh, một quốc gia hùng cường trong đặc điểm đa tộc người ở Việt Nam là phải rất coi trong chính sách và cách ứng xử với các dân tộc thiểu số miền núi. Nước ta không phải là nước lớn, càng không phải là đế chế, nên không thể xây dựng một quốc gia tập quyền và thống nhất theo chế độ "chuyên chế, cực trị", dùng quyền lực mạnh của trung ương để áp đặt và đàn áp các dân tộc thiểu số (dĩ nhiên trừ trường hợp phản loạn, cát cứ). Bài học hay của nhà Lý là tôn trọng các dân tộc miền núi, tôn trọng văn hóa, phong tục tập quan của từng dân tộc, tập hợp họ lại trong một quốc gia thống nhất bằng chính sách mềm mỏng phù hợp với bối cảnh lúc đó, được họ chấp thuận. Nhà Lý đã thực hiện thành công chính sách đoàn kết dân tộc, nên thời bình thì giữ được an ninh vùng biên cương, khi có giặc ngoại xâm thì toàn dân tham gia kháng chiến, và các thủ lĩnh miền núi giữ vai trò cực kỳ quan trọng.
Ta cũng có thể học cách ứng xử của nhà Lý với các tôn giáo khác nhau. Dưới thời Lý, đời sống văn hóa tín ngưỡng phong phú, đa dạng với sự chung sống, cùng tồn tại đan xen của nhiều tôn giáo, tín ngưỡng, không có sự áp đặt, không có xung đột, tạo nên đời sống cởi mở, hài hòa trên một tinh thần dân tộc rất cao.

Kinh nghiệm lớn nhất của nhà Lý và cả lịch sử nước ta là muốn độc lập tự cường thì nhà nước và quân đội giữ vai trò cực kỳ quan trọng, nhưng chưa đủ. Sức mạnh trường tồn của đất nước, nhất là khi đứng trước mối đe dọa hay nguy cơ xâm lược của nước ngoài, sức mạnh tiềm tàng, vô tận của Việt Nam là sức mạnh của khối đoàn kết dân tộc, sức mạnh của trí tuệ, sức mạnh toàn dân thấm nhuần sâu sắc chủ nghĩa yêu nước và các giá trị văn hóa dân tộc. Điều đó không chỉ thể hiện bằng lời kêu gọi chung chung mà phải bằng những chính sách cụ thể tạo nên sự thuận hòa của xã hội, đời sống ổn định cho toàn dân. Thời thịnh Lý, nước Đại Việt đã trở thành một quốc gia văn minh và cường thịnh theo hướng đó với những đặc điểm của bối cảnh chế độ quân chủ lúc bấy giờ.
Xin cảm ơn GS.

Khánh Linh (thực hiện)

Nguồn: http://vietnamnet.vn/vanhoa/200911/Bao-ve-lanh-tho-bang-chinh-sach-nhu-vien-879862/